سونامی کربنی اروپا: تجارت جهانی در آستانه فروپاشی!
CBAM اتحادیه اروپا با هدف مقابله با نشت کربن و کاهش آلایندگی، به تنشهای جدیدی در تجارت جهانی دامن زده است.
مکانیزم تعدیل کربن در مرز اتحادیه اروپا (CBAM)، که قرار است از سال ۲۰۲۶ میلادی وارد فاز اجرایی شود، به عنوان یک سیاست اقلیمی پیشرو میتواند تحولات عمیقی را در معادلات رقابت جهانی ایجاد کند. این اقدام استراتژیک اروپا همزمان با هدف کاهش انتشار کربن، پتانسیل تبدیل شدن به نقطه تنش جدیدی میان اقتصادهای توسعهیافته و کشورهای در حال توسعه را نیز در خود نهفته دارد.
هدف و سازوکار مکانیزم تعدیل کربن در مرزهای اتحادیه اروپا
مکانیزم تعدیل کربن در مرز (CBAM) یک ابزار سیاستی است که توسط اتحادیه اروپا برای اعمال تعرفه بر واردات کالاهای پرکربن از کشورهای غیر عضو این اتحادیه طراحی شده است. هدف اصلی این مکانیزم، جلوگیری از "نشت کربن" است؛ پدیدهای که در آن شرکتها تولیدات خود را به کشورهایی با استانداردهای زیستمحیطی کمتر و هزینههای کربن پایینتر منتقل میکنند. با این رویکرد، اتحادیه اروپا تلاش میکند تا تولیدکنندگان خارجی را نیز به کاهش انتشار گازهای گلخانهای ترغیب کند و همزمان، مزیت رقابتی را برای صنایع داخلی خود که ملزم به رعایت مقررات سختگیرانه کربنی هستند، حفظ نماید.
دگرگونی در رقابت و تجارت جهانی
اجرای CBAM میتواند به طور چشمگیری بر جریانهای تجاری بینالمللی و ساختار رقابت در بازارهای جهانی تأثیر بگذارد. صنایعی مانند سیمان، آهن و فولاد، آلومینیوم، کود، برق و هیدروژن که جزو اولین بخشهای مشمول این تعرفهها هستند، با چالشهای جدیدی روبرو خواهند شد. کشورهای صادرکننده این محصولات به اتحادیه اروپا، برای حفظ سهم بازار خود، باید در فرآیندهای تولیدی خود بازنگری کرده و به سمت روشهای کمکربن حرکت کنند. این امر میتواند منجر به تغییرات ساختاری در زنجیرههای تأمین جهانی و حتی جابجایی سرمایهگذاریها و صنایع شود.
نقطه تنش میان اقتصادهای توسعهیافته و در حال توسعه
در حالی که اتحادیه اروپا CBAM را ابزاری برای مقابله با تغییرات اقلیمی میداند، بسیاری از کشورهای در حال توسعه آن را نوعی تعرفه حمایتی یا مانع تجاری جدید تلقی میکنند. این کشورها استدلال میکنند که چنین مکانیزمی بار سنگینی را بر اقتصادهای نوظهور تحمیل میکند که هنوز در مراحل اولیه گذار به سمت تولید سبز هستند و منابع لازم برای سرمایهگذاریهای سنگین در فناوریهای کمکربن را ندارند. نگرانیهایی از بابت تبعیض، عدم در نظر گرفتن مسئولیتهای متفاوت کشورها در قبال تغییر اقلیم و احتمال بروز اختلافات تجاری در سازمان تجارت جهانی، از جمله مسائلی است که این سیاست میتواند به دنبال داشته باشد.
با نزدیک شدن به سال ۲۰۲۶، بررسی دقیق تأثیرات اقتصادی و ژئوپلیتیکی CBAM اهمیت فزایندهای مییابد. نحوه تعامل اتحادیه اروپا با شرکای تجاری خود و سازگاری کشورهای صادرکننده با این مقررات جدید، سرنوشت این سیاست اقلیمی و آینده تجارت جهانی را رقم خواهد زد و میتواند الگویی برای سایر اقتصادهای بزرگ دنیا در مسیر مبارزه با تغییر اقلیم باشد.