شوک بزرگ نفتی: ۱۱ میلیارد دلار ایران تبخیر شد!
رسوایی ۱۱ میلیارد دلاری پول نفت؛ کلاهبرداری و سوءمدیریت تراستیها در وزارت نفت
مدیرعامل اسبق شرکت بازرگانی نفت ایران (نیکو) از رسوب حدود ۱۱ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی کشور در حسابهای تراستی بانکها پرده برداشت. وی علت عدم بازگشت این وجوه را سوءمدیریت و تبانی دانست و به افشاگریهایی درباره نحوه عملکرد این تراستیها و پیامدهای آن پرداخت.
افشای ارقام نجومی و زندگی اشرافی تراستیها
علیاکبر پورابراهیم، مدیرعامل اسبق شرکت بازرگانی نفت ایران (نیکو)، با اشاره به اینکه حدود ۱۱ میلیارد دلار از پول نفت کشور به کشور بازنگشته است، گفت: «بخشی از این پول در حساب تراستیهای فاسد به باد رفته است. این افراد با همان دلارهای نفتی، یک شبه سوار رولز رویس شدند و در امارات پنتهاوس گرفتند!» او تاکید کرد که میلیونها دلار از ثروت ملی به دست شرکتهای "زیرپلهای" افتاده و منجر به زندگیهای لوکس با محافظ شخصی شده است.
انواع تراستیها و شیوههای کلاهبرداری
پورابراهیم در تشریح چگونگی حیفومیل شدن پول نفت توضیح داد که چند دسته تراستی در این زمینه فعالیت میکردند. دسته اول خریدارانی بودند که پول نفت را پرداخت نکردند. گروه دوم، پول نفت را دریافت کرده و در حسابهای واسط نگهداری میکردند اما از آن سوءاستفاده شد. دسته سوم نیز با ادعای واریز پول، آن را وصول نکرده و با تبانی بین خریدار نفت و تراستی بانکی، وجوه را با تاخیر چند ماهه و تقسیم سود بین خود تحویل میدادند. این رویه منجر به رشد تراستیهای فاسد و از دست رفتن کنترل وزارت نفت شد.
تغییر سیاستها؛ عامل گسترش فساد
به گفته مدیرعامل اسبق نیکو، ریشه اصلی این فساد در تغییر سیاستهای دولت سیزدهم بود. وی توضیح داد: «در دولت قبل، پول فروش نفت مستقیماً در اختیار وزارت نفت و تراستیهای تحت کنترل نیکو بود و شفافیت کامل وجود داشت. اما از دولت سیزدهم، وزارت نفت مجبور به تعطیلی تراستیهای خود شد و تراستیهای بانکی جایگزین شدند.» او افزود که این تراستیهای جدید تحت نظارت بانکهای تجاری کشور فعالیت میکردند و وزارت نفت دیگر کنترل مستقیمی بر آنها نداشت. این تغییر مسیر، راه را برای شبکه صرافان و برخی افراد فرصتطلب باز کرد تا با دریافت کارمزدهای کلان از جابجایی پول نفت، فساد گسترش یابد.
هشدارها نادیده گرفته شد و تراستیها قارچگونه رشد کردند
پورابراهیم تاکید کرد که از همان ابتدا نسبت به سوءاستفاده تراستیها از پول نفت هشدار داده بود، اما گوش شنوایی وجود نداشت. او گفت حتی در اواخر دولت سیزدهم، صحت هشدارها مشخص شد، اما اقدامات جدی برای بازگرداندن پولها صورت نگرفت. وی به وضعیت ۱۱ میلیارد دلار پول نفتی که تا بهمن ۱۴۰۲ بازنگشته بود، اشاره کرد و افزود: «تراستیهای جدید دیگر از مسیر وزارت نفت تعیین نمیشدند. هر کسی که میتوانست مجوز بگیرد، تراستی شد؛ حتی افراد خارجی نیز توانستند با مدارک هویتی، حساب باز کرده و پول نفت را جابهجا کنند. این تراستیها مانند قارچ تکثیر شدند.» او اظهار داشت که روند اصلاح مسیر بازگشت پول نفت با تغییر دولت و شهادت رئیس جمهور متوقف شد و هشدارهای او در اوایل دولت چهاردهم نیز بینتیجه ماند.
وعدههای بینتیجه و راهکارهای فسادزا
مدیرعامل اسبق نیکو از جلسات پیگیری بیثمر نیز سخن گفت و افزود: «در جلسهای با حضور مسئولانی از جمله فرزین و طیبنیا، این وعده داده شد که پولها برمیگردند اما هیچ چیزی محقق نشد.» وی با گلایه از اینکه گزارشهای او به رئیس جمهور نیز با عنوان «ایجاد استرس» کنار گذاشته شد و در نهایت از وزارت نفت حذف گردید، هشدار داد که تصمیم دولت برای تهاتر بدهی تراستیها با کالا، مسیر جدیدی برای فساد خواهد گشود. او تاکید کرد که تراستیها باید پول نفت را به شکل ارزی تحویل دهند، نه کالا، چراکه تهاتر بدهی (مثلا تحویل ۶۰۰ میلیون از ۱ میلیارد دلار بدهی) منجر به گرانفروشی و فاکتورسازی میشود.
لزوم بازگشت به شفافیت و پاسخگویی
پورابراهیم در پایان راهکار بازگشت پول نفت را اینگونه ترسیم کرد: «اول باید تراستیهایی که پول نفت کشور را خوردهاند مجبور به تحویل آن شوند. پس از آن میتوان مسیر را اصلاح کرده و به روند شفاف قبلی بازگشت.» او تاکید کرد که اگر این اقدامات صورت نگیرد، آثار منفی آن بر نرخ دلار و اقتصاد کشور ادامه خواهد داشت. وی با لحنی هشداردهنده افزود: «تراستیهایی که با پول نفت ایران رولز رویس سوار شدند، باید پاسخگو باشند. این پول مردم است و نباید به دست افراد غیرمسئول بیفتد.»