یک خبر مهم از حقابه هامون

هامون در حالی انتظار یک قطره آب را می‌کشد که براساس قرارداد سال ۱۳۵۱ میان دولت وقت ایران و افغانستان مقرر شد سالانه ۸۵۰ میلیون متر مکعب و روزانه ۲۶ متر مکعب بر ثانیه حقابه این تالاب از هیرمند تامین شود اما شواهد نشان می‌دهد که مدتی است این اتفاق نمی‌افتد

هامون یکی از مهم‌ترین تالاب‌های مرزی کشور است که تامین حقابه آن بیشتر از طریق سیلاب‌هایی که از افغانستان وارد کشور می‌شود صورت می‌گیرد، اما در چند سال گذشته با انحراف سیلاب‌ها به سمت شوره‌زار گودزره در افغانستان مواجه هستیم که موجب شد دیگر آبی وارد این اکوسیستم نشود و تالاب را کامل از دست بدهیم.

این تالاب ارزشمند که در سال ۱۳۵۴ در فهرست تالاب‌های بین‌المللی ثبت شده اما در ۲ دهه گذشته به‌ دلیل کاهش ورودی آب از رودخانه هیرمند، تغییر اقلیم و بهره‌برداری بی‌رویه از منابع آبی، بخش‌های وسیعی از آن خشک شده است.

خشکی این تالاب، زمینه‌ساز افزایش توفان‌های گرد و غبار، مهاجرت‌های اجباری، نابودی کشاورزی محلی و تهدید جدی تنوع زیستی در منطقه شده است، در سال‌های اخیر، این تالاب به یکی از کانون‌های بحران محیط‌ زیستی کشور تبدیل شده و احیای آن در اولویت برنامه‌های دولت و نهادهای محیط زیستی قرار گرفته است.

هامون در حالی انتظار یک قطره آب را می‌کشد که براساس قرارداد سال ۱۳۵۱ میان دولت وقت ایران و افغانستان مقرر شد سالانه ۸۵۰ میلیون متر مکعب و روزانه ۲۶ متر مکعب بر ثانیه حقابه این تالاب از هیرمند تامین شود اما شواهد نشان می‌دهد که مدتی است این اتفاق نمی‌افتد و با توجه به کم بارشی و خشکسالی‌های پیاپی چند سال اخیر در کشور مشکلات کم آبی این تالاب زیاد شده به طوری که دیگر به طور کامل خشک شده است.

اقدام افغانستان به انحراف آب از هیرمند به سمت مناطق بیابانی/ ۵ شهرستان هیرمند، نیمروز، زابل، هامون و زهک در اطراف تالاب بیش از ۴۰۰ هزار نفر جمعیت را در خود جای داده است که زندگی تمام آنها متاثر از این تالاب است

علاوه بر این مدتی است می‌بینیم نه تنها آبی از هیرمند وارد هامون نمی‌شود بلکه افغانستان هم در دو دوره اقدام به انحراف آب از هیرمند به سمت منطقه‌ای بیابانی و بدون کشت و زرع به نام گودزره کرده است، این در حالی است که تالاب بین‌المللی هامون سومین دریاچه بزرگ ایران پس از دریای خزر و دریاچه ارومیه، هفتمین تالاب بین‌المللی جهان و یکی از ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره در ایران است که در صورت خشک شدن مشکلات محیط زیستی و اجتماعی زیادی به همراه خواهد آورد، ۵ شهرستان هیرمند، نیمروز، زابل، هامون و زهک در اطراف تالاب بیش از ۴۰۰ هزار نفر جمعیت را در خود جای داده است که زندگی تمام آنها متاثر از این تالاب است، همه آنها در بخش‌های کشاورزی، دامداری، گردشگری و صیادی مشغول به کار بودند که زندگی و کار همه تحت تاثیر خشک شدن تالاب قرار گرفته است.

این مسئله روند مهاجرت اجباری و خالی شدن روستاهای مرزی به همراه خواهد شد که ادامه آن امنیت مرزها را کاهش خواهد داد و از طرف دیگر مشکلات اجتماعی افزایش خواهد یافت.

رایزنی هایی میان ایران و افغانستان صورت گرفته تا محدودیت برطرف و سیلاب وارد ایران و تالاب هامون شود

البته حیات تالاب هامون تا حد زیادی به سیلاب‌ها وابسته است که در چند سال اخیر با انحراف وارد بستر تالاب نشدند، با توجه به اهمیت حفظ این تالاب، رایزنی هایی میان ایران و افغانستان صورت گرفته تا محدودیت برطرف و سیلاب وارد کشور ما و تالاب هامون شود، در سفر اخیر احمدرضا لاهیجان زاده معاون محیط‌زیست دریایی و تالاب‌ها سازمان حفاظت محیط‌زیست در سفری که همراه هیاتی دیپلماتیک به افغانستان، دستاوردهای خوبی در خصوص حقابه تالاب داشت.

لاهیجان زاده در این سفر با مولوی مطیع الحق خالص وزیر محیط‌زیست افغانستان دیدار و در خصوص همکاری‌های دو جانبه و همچنین آخرین شرایط و وضعیت تالاب هامون بحث و گفت‌وگو کرد و گفت: در کنار مباحث تغییر اقلیم، برخی تغییرات در مسیر طبیعی و تاریخی هیرمند، انتقال آب و سیلاب به تالاب را دچار خلل و وقفه کرده است.

او در خصوص تبدیل اکوسیستم ارزشمند که نقش مهمی در اقتصاد جوامع محلی داشت به کانون گرد و غبار گفته بود: توفان‌های گرد و غبار در هر دو کشور مشکلات زیادی برای مردم و فعالیت‌های کشاورزی، معیشتی و بهداشتی در هر دو سوی مرز به دنبال داشته و خواستار مشارکت هر دو کشور برای نجات این تالاب شد، در انتها نیز از رئیس اداره ملی محیط‌زیست دعوت شد از ایران و ظرفیت‌های محیط‌زیست کشور بازدید کند.

همچنین مولوی مطیع الحق خالص رئیس اداره ملی حفاظت محیط‌زیست افغانستان موضوع حقابه تالاب هامون توسط وزارت آب و انرژی دنبال شده و آماده همکاری و انجام پژوهش‌های مشترک برای احیا تالاب با هماهنگی و مشارکت بخش آب هر دو کشور هستند.

حیات تالاب هامون به سیلاب‌ها وابسته است

شینا انصاری معاون رئیس‌جمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست ضمن تشریح آخرین اقدامات مرتبط با تامین حقابه تالاب هامون؛ گفت: حیات تالاب هامون به سیلاب‌ها وابسته است بنابراین بحث بر روی حفظ این سیلاب‌ها و ورود به کشور است، تلاش ما این است که این روان‌آبها دیگر به شوره زار گودزره هدایت نشوند بلکه به سمت کشور ما و تالاب هامون سرازیر شوند.

او ادامه داد: در این راستا با طرف افغانستان توافقاتی انجام شد که امیدواریم این روند اتفاق بیفتد، البته چندی پیش سیلاب‌ها وارد کشور ما شدند اما باید در چارچوب قانون مدون شوند، همچنین باید توافقات پیشین و مطالباتی که اکنون داریم ساختارمند شوند، تلاش ما این است که پیگیری‌ها به سمتی برود که شاهد محقق شدن حقابه هایی باشیم که برای هامون پیش‌بینی می‌کنیم.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست تاکید کرد: استان سیستان و بلوچستان به واسطه عدم تامین حقابه هامون به شدت آسیب دیده و معیشت، سکونت و زندگی مردم آن تحت تاثیر قرار گرفته است بنابراین تمام تلاش خود را برای تامین حقابه هامون به کار خواهیم گرفت.

انصاری در ادامه درباره حقابه سایر تالاب‌ها گفت: موضوع حقابه تالاب‌ها مهم‌ترین مطالبات ما در حوزه حفاظت از این اکوسیستم‌های آبی است، البته در سال‌های گذشته به دلایل متعددی میزان حقابه‌ای که تعیین شده بود به تالاب‌ها نرسید که مشکلات زیادی برای جوامع محلی اطراف تالاب‌ها ایجاد کرد.

وی اظهار کرد: البته می‌دانیم که کشور با کمبود منابع آب، خشکسالی، کم بارشی و عوارض ناشی از تغییر اقلیم دست به گریبان است اما از سوی دیگر با رویکردهای بخشی و سازه محور در مدیریت باعث شد که نیازهای اکولوژیک در حوزه تالاب‌ها مغفول واقع شود اما در برنامه هفتم موضوع نیاز آبی محیط زیستی به صراحت آمده است.

تعیین حقابه ۱۱ میلیارد مترمکعبی تالاب‌ها در برنامه هفتم

او ادامه داد: بر اساس قانون حفاظت از تالاب‌ها مسوولیت تعیین میزان حقابه بر عهده سازمان حفاظت محیط‌زیست و تخصیص آن بر عهده وزارت نیرو است، بنابراین ما به عنوان سازمان محیط‌زیست در ستاد مدیریت و هماهنگی تالاب‌ها که با ریاست معاون اول و حضور دستگاه‌های ذی مدخل برگزار می‌شود، پیگیر این موضوعات هستیم و تا به امروز هم اتفاقات خوبی افتاده است.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست اظهار کرد: در این جلسات تالاب هایی که از لحاظ تامین حقابه در اولویت بودند در دستور کار قرار گرفتند، در این جلسات موضوعات مختلف حول احیای این تالاب‌ها مورد بحث و بررسی قرار گرفت و بر اساس مصوبات این نشست‌ها برای تامین حقابه تالاب‌ها امیدواریم هرچه زودتر شاهد تخصیص آن باشیم ما هم در سازمان حفاظت محیط‌زیست اجرای این مصوبات را با اولویت پیگیری می‌کنیم.

او درباره اینکه وزارت نیرو در سال آبی گذشته چه میزان حقابه تالاب‌ها را رها‌سازی کرده است گفت: در برنامه هفتم میزان حقابه‌ای که برای تالاب‌های کشور تعیین شده بیش از ۱۱ میلیارد متر مکعب است که وزارت نیرو مکلف است این میزان حقابه طبیعت را رهاسازی کند و ما هم در سازمان حفاظت محیط‌زیست با جدیت این موضوع را پیگیری می‌کنیم.

میزان حق آبه مورد نیاز هر تالاب مشخص نیست

انصاری با اشاره به اینکه حقابه تالاب‌ها با توجه به نوع و شرایط تالاب‌ها متفاوت است افزود: اکنون به صورت دقیق نمی‌توانم بگویم حقابه هر تالاب به چه میزان تعیین شده است اما نیاز آبی برای تالاب‌ها مشخص و به وزارت نیرو اعلام شده است و با توجه به همکاری که بین سازمان حفاظت محیط‌زیست و وزارت نیرو شکل گرفته است، پیگیر هستیم که این حقابه‌ها تامین شود.