اصولگرایان فاش کردند: فجر مُرد، بیهیچ شکوهی!
کیفیت فیلمها و نواقص اجرایی، محور اصلی انتقادات جشنواره فجر ۴۴ بود.
چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر، رویداد مهم سینمایی کشور، به کار خود پایان داد و همزمان با بازگشت سینمای ایران به مسیر عادی فعالیت، انتقادات گستردهای پیرامون کیفیت اجرایی و هنری این دوره مطرح شده است. بسیاری از کارشناسان و رسانهها، از جمله روزنامه اصولگرا و روزنامه خراسان، این جشنواره را فاقد شکوه لازم در آغاز و پایان ارزیابی کردهاند.
افت و خیز کیفیت؛ مقایسه با دورههای پیشین
روزنامه خراسان در گزارشی تحلیلی، با وجود اشاره به برخی نقاط مثبت و روشن، کیفیت اجرایی و سینمایی آثار جشنواره ۱۴۰۴ را ضعیف ارزیابی کرده است. این ضعف به ویژه با در نظر گرفتن موفقیت نسبی جشنواره چهلوسوم در بازگرداندن رونق به مهمترین رویداد سینمایی ایران پس از چند سال رکود، بیشتر به چشم میآید. به نظر میرسد رشد سال گذشته، در دومین سال مدیریت منوچهر شاهسواری بر جشنواره فجر ادامه نیافته است.
آغازی کمفروغ و بدون جاذبه
برخلاف بسیاری از رویدادهای سینمایی معتبر دنیا که فیلمی شاخص از فیلمسازی برجسته با بازیگران نامدار را برای افتتاحیه خود انتخاب میکنند، جشنواره فجر چهلوچهارم، همچون سالهای گذشته، با اثری معمولی و کمرمق افتتاح شد. انیمیشن «نگهبانان خورشید» که حتی اگر سال گذشته در جشنواره حضور مییافت، به احتمال زیاد عنوان بهترین پویانمایی را کسب نمیکرد، فیلم افتتاحیه این رویداد بود. این در حالی است که پیشتر اعلام شده بود چینش فیلمها بدون قرعهکشی و بر اساس ظرفیتها صورت گرفته است.
بحران کیفیت فیلمها و جولان آثار سفارشی
با وجود حضور ۳۳ فیلم در جشنواره چهلوچهارم که تعداد آن از بسیاری از دورههای اخیر بیشتر بود، شمار آثار ماندگار این رویداد عملاً نزدیک به صفر و فیلمهای آبرومند نیز تنها یک یا دو عنوان ارزیابی شده است. این آمار در مقایسه با استاندارد سنتی جشنوارهها که معمولاً یک تا دو فیلم فراموشنشدنی و شش تا هفت اثر استاندارد دارند، بسیار پایین است.
همچنین، حضور پرشمار فیلمهای ارگانی و سطحی که علیرغم ضعف کیفیت تولید، در شعارپردازی پرادعا هستند، اوضاع غریبی را در جشنواره «ملی» فجر پدید آورده است؛ وضعیتی که پس از دهه شصت کمتر در سینمای ایران دیده شده بود. نزدیک به نیمی از فیلمهای امسال بر مبنای مفاهیم استراتژیک از جمله جنگ ۱۲ روزه، نفوذ، خرابکاری و فساد اقتصادی ساخته شده بودند که غالباً به دلیل کیفیت پایین، ناخواسته به سمت کمدی گرایش پیدا کرده بودند.
با نظر به حذف هیئت انتخاب که پیشتر طرفداران پروپاقرصی داشت، اکنون انتظار میرود دبیر جشنواره به عنوان متولی رسمی انتخابها، صراحتاً پاسخگو باشد و توضیحات لازم را به اهالی رسانه ارائه دهد. این وضعیت، مسئولان جشنواره را ملزم میسازد تا برای جداسازی آثار فرمایشی ضعیف که توسط کارمندان سینما و دلبستگان بودجههای کلان ساخته میشوند، از محصولات حرفهای سینمایی، تصمیمات عاجلی اتخاذ کرده و سینمای در حال افول کشور را حتی با «تنفس مصنوعی» زنده نگه دارند.
نشستهای خبری: از جنجال تا بیاعتنایی
میتوان پیشبینی کرد که جشنواره چهلوچهارم فجر، بیش از هر چیز دیگری، به واسطه نشستهای خبری پرحاشیه و هیجانزدگیهای مفرط در یادها خواهد ماند؛ از نشستهای جنجالی و شلوغ تا نشستهای تکنفره و دونفره. این رویدادهای متمدنانه و رسانهای، گاه به محلی برای زندهباد و مردهباد گفتن یا بیان جملات آتشین تبدیل شدند که بازتاب گستردهای در شبکههای اجتماعی داشتند. این فضا فرصتی برای برخی سینماگران فراهم آورد تا با موضعگیریهای تند، بیشتر در معرض توجه قرار گیرند.
از سوی دیگر، شأن نشست خبری اهالی سینما با اصحاب رسانه در کاخ جشنواره، بالاتر از آن است که با جملات زرد و دستمالیشده، حضار به کف و سوت زدن بپردازند؛ رفتاری که از خبرنگاران و تحلیلگرانی که میبایست مشغول تولید محتوا یا انعکاس آن باشند، انتظار نمیرود.
گرامیداشت پیشکسوتان؛ نقطه روشن جشنواره
در میان هیاهوی نمایش فیلمها و برگزاری نشستهای خبری، مدیران جشنواره چهلوچهارم از ادای احترام به چهرههای برجسته و باسابقه سینمای ایران غافل نماندند. با برگزاری مراسمهای بزرگداشت برای منوچهر محمدی، آزیتا لاچینی، محسن روشن و اسفندیار شهیدی، که عمدتاً به واسطه حضور اصحاب رسانه در پردیس سینمایی ملت بازتاب خبری خوبی پیدا کرد، تلاشی برای ارج نهادن به تلاش پیشکسوتان عرصه هنر صورت گرفت. این برنامهریزی فرصتی مغتنم برای نسل جوان سینمادوست فراهم آورد تا با بخشی از زندگی هنری این چهرههای باسابقه آشنا شوند.
تداخل در برنامهریزی و تزیینات غیرضروری
تصمیم مدیران جشنواره برای اضافه کردن چند فیلم کوتاه و مستند به چرخه نمایش فیلمهای بلند داستانی، اقدامی کاملاً نمایشی و تزیینی بود که در نهایت فقط همپوشانی نمایشها و سردرگمی مخاطبان را به همراه داشت. اساساً سینمای ایران به قدری غنی است که نیازی به چنین ترفندهایی برای "رنگ و لعاب" دادن به جشنواره ندارد. جشنواره مطلوب باید به سمت تخصصی شدن حرکت کند، نه اینکه شمایل یک جنگ شادی متنوع یا یک مهمانی فامیلی را پیدا کند.
نواقص اجرایی از ثبتنام تا جدول نمایش
مشکلات اجرایی چهلوچهارمین جشنواره فجر از همان زمان ثبتنام اهالی رسانه آغاز شد؛ جایی که دستاندرکاران این رویداد، بر اساس سازوکاری نامشخص، اقدام به گزینش رسانهها کردند. همین رویکرد به ضعف جدی در اطلاعرسانی منجر شد و حتی فیلمی که از جدول اکران خارج شده بود (عروس چشمه)، در سینماهای مردمی تهران و برخی شهرستانها به نمایش درآمد.
حداقل سه تغییر عنوان در یک جدول یازدهروزه، در کنار تغییرات زمانی و تأخیرهای مکرر در برگزاری برنامهها، به وضوح نشاندهنده بینظمی و مدیریت ضعیف مهمترین رویداد سینمایی ایران است.
پایانبندی بیشکوه و بیاحترامی به رسانه
آخرین روز جشنواره فجر نیز با نمایش سه فیلم «جهان مبهم هاتف»، «استخر» و «مولا» (خارج از مسابقه) پایانی تأسفبار را برای این رویداد رقم زد. مسئولان کاخ جشنواره، که احتمالا به واسطه نام سروش صحت به فیلم «استخر» امید بسته بودند، آن را برای آخرین سانس رسمی ذخیره کرده بودند؛ در حالی که دو فیلم دیگر نیز شامل یک اثر شعاری و یک محصول تاریخی – مذهبی تولید شده با هوش مصنوعی بودند که هیچیک حتی در حد و اندازههای یک بخش جنبی جشنواره نیز نبودند، چه رسد به اکران در پرشلوغترین روز پایانی.
علاوه بر این، برگزار نشدن نشست خبری فیلم «استخر»، در میان این همه نشست خلوت و بیرونق، نوعی بیاحترامی آشکار به اصحاب رسانه بود که کام خبرنگاران را در روز آخر تلخ کرد و به جمعبندی منفی از این دوره افزود.