افشاگری هولناک: پای مافیای داروهای ترک اعتیاد در میان است؛ مرگ در سایه بینظارتی مسئولان!
ضعف نظارت و تولید مازاد داروهای ترک اعتیاد در ایران به نشت دارو و گسترش بازار سیاه دامن زده است.
در سالهای اخیر، با وجود رویکرد جامع و تلفیقی ایران در سیاستهای کنترل و درمان اعتیاد، شامل اقدامات پیشگیرانه، درمانی و بازتوانی، نشت گسترده داروهای ترک اعتیاد به بازار سیاه به یک چالش جدی تبدیل شده است. «درمان دارویی» که بخش عمدهای از بازار دارویی کشور را به خود اختصاص داده، با تولید مازاد و ضعف نظارتی، کارایی خود را در مبارزه با اعتیاد از دست میدهد.
مازاد تولید دارو و ضعف نظارت، بستر نشت به بازار آزاد
همایون سامهیح نجفآبادی، رئیس کمیته داروی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، با تأیید خبر تولید داروهای ترک اعتیاد تا بیش از پنج برابر نیاز کشور، این وضعیت را نگرانکننده خواند. وی با اشاره به اینکه این آمار پیشتر نیز توسط مدیران کارخانههای تولیدکننده مطرح شده بود، افزود: «بخشی از این داروها صادر میشود، اما حجم فروش داروهای مخدر از طرف کارخانه و مراکز ترک اعتیاد بسیار بیشتر از نیاز واقعی مردم است.»
به گفته نجفآبادی، نظارت ناکافی بر تولید و توزیع داروهایی نظیر شربت تریاک (اپیوم)، بوپرنورفین و متادون، عامل اصلی نشت گسترده آنها به بازار آزاد و عطاریها است. وی تأکید کرد که نظارتها باید با میزان نیاز مصرفکنندگان واقعی در کشور مطابقت داشته باشد. نماینده مجلس در پاسخ به کاهش داروهای ترک اعتیاد با وجود تولید بالا، توضیح داد که کاهش کشفیات تریاک به عنوان ماده اولیه اپیوم، بر تولید شربت تریاک تأثیر گذاشته است، اما تولید داروهای صنعتی مانند بوپرنورفین و متادون همچنان بالاست.
نجفآبادی اگرچه منبع دقیق نشت داروها به بازار آزاد را مشخص نمیکند، اما معتقد است که دسترسی آسان و آزاد هر فرد به متادون در بازار آزاد و عطاریها با قیمتی چند برابر قیمت دولتی، نشانهای آشکار از ضعف شدید نظارت است.
مختل شدن چرخه درمان و ایجاد وابستگیهای جدید
رئیس کمیته داروی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی درباره پیامدهای تولید مازاد داروهای ترک اعتیاد هشدار داد. وی بیان کرد: «دسترسی آسان و آزاد به این مواد و داروها بدون تجویز پزشک، مشکلات بسیاری در اجرای برنامه درمان معتادان ایجاد کرده است. این وضعیت نه تنها چرخه درمان را مختل میکند، بلکه ممکن است به جای کمک به ترک، به عادیسازی مصرف جایگزینهای دارویی و ایجاد وابستگی جدید بینجامد و هدف اصلی تولید چنین داروهایی را زیر سوال ببرد.»
وی در خصوص نقش نظارتی مجلس گفت که مجلس نظرات خود را ابراز میکند، اما وزارت بهداشت، ستاد مبارزه با مواد مخدر و دیگر بخشهای مسئول باید بر فرایند تولید و توزیع این داروها نظارت جدی داشته باشند. نجفآبادی بر ضرورت رصد دقیق زنجیره تولید تا توزیع داروهای مخدر و شبهمخدر توسط نهادهای ذیربط تأکید کرد و افزود که کمتوجهی به این موضوع میتواند پیامدهای اجتماعی و درمانی سنگینی داشته باشد و بحران اعتیاد را پیچیدهتر کند.
عدم شفافیت سازمان غذا و دارو و تضعیف نظام درمانی رسمی
سعید صفاتیان، مدیرکل سابق درمان اعتیاد ستاد مبارزه با مواد مخدر، با اشاره به جایگاه ویژه ایران در مصرف مواد مخدر در جهان، اظهار داشت: «با توجه به اینکه کشور ما بالاترین میزان مصرفکننده مواد مخدر سنتی را دارد، طبیعی است که میزان داروی مصرفی برای درمان اعتیاد نیز بسیار بالا باشد.» وی متادون، بوپرنورفین و شربت تریاک را سه داروی اصلی درمان اعتیاد در ایران برشمرد و اشاره کرد که شربت تریاک مختص ایران است.
صفاتیان با بیان اینکه بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار معتاد زیر پوشش برنامههای درمانی دارو را از مسیر قانونی دریافت میکنند، تصریح کرد: «در عین حال، حجم بسیار زیادی داروی ترک اعتیاد در بازار آزاد به صورت کارتنی و بستهبندی وجود دارد که این سوال را ایجاد میکند که داروهای آکبند از کجا میآیند؟ پاسخ واضح است: یا از کارخانهها یا از شرکتهای پخش.» وی همچنین به بحث قاچاق این داروها به کشورهای همسایه به دلیل قیمت بالاتر در آن مناطق اشاره کرد.
مدیرکل سابق درمان اعتیاد ستاد مبارزه با مواد مخدر، نبود شفافیت از سوی سازمان غذا و دارو را «حلقه گمشده» مدیریت داروهای درمان اعتیاد دانست. وی گفت: «میزان واردات ماده اولیه و تخصیص آن به کارخانهها کاملاً برای این سازمان مشخص است، اما در این سالها شفافیت لازم را نمیبینیم. چطور ممکن است محصول یک کارخانه در بازار آزاد باشد، اما در مراکز درمانی نباشد؟» او تولید پنج برابری را کاملاً زیر سوال برنده هدف کنترل اعتیاد دانست، زیرا موجب تقویت سیستم قاچاق و ضربه خوردن سیستم دولتی و درمان میشود.
بیاعتمادی به نظام درمانی و افزایش بازگشت به اعتیاد
صفاتیان با اشاره به عدم وجود یک برنامه شفاف و نظارت مؤثر بر فرایند تولید و توزیع داروهای اعتیاد، انتقاد کرد که هیچ نظارتی از طرف وزارت بهداشت، ستاد مبارزه با مواد مخدر و مجلس بر نشت داروها صورت نمیگیرد و اگر نظارت بود، این مشکل به اینجا نمیرسید. وی با کنایه به سکوت مقامات ذیربط، اظهار داشت که «چرا یک نفر از افراد دولتی نمیآید این حرفها را بزند؛ کسانی که دستاندرکارند و امضاهای طلایی دارند؟»
وی «بیاعتمادی به نظام درمانی» را از مهمترین پیامدهای نشت دارو به بازار سیاه دانست و توضیح داد: «شخص معتاد میگوید چرا به سراغ برنامه درمانی رسمی بروم در حالی که میتوانم از بازار آزاد همان دارو را خریداری و مصرف کنم.» صفاتیان تأکید کرد که با خروج بیمار از برنامه رواندرمانی که ۸۰ درصد فرایند درمان اعتیاد را شامل میشود، بیش از یک درصد افرادی که از بازار آزاد داروی ترک اعتیاد تهیه میکنند، نمیتوانند درمانشان را کامل کنند و ۹۹ درصد آنها دوباره به اعتیاد بازمیگردند.
