شوک بزرگ اقتصادی: یک میلیون تومان ماهانه برای هر فرد با حذف ارز ترجیحی، واقعیت یا سراب؟

دولت جمهوری اسلامی ایران از تصمیم خود برای اجرای طرح ملی کالابرگ با هدف تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم خبر داد. بر اساس اطلاعیه شورای اطلاع‌رسانی دولت، در قالب این طرح، ماهیانه یک میلیون تومان به ازای هر فرد به حساب سرپرست خانوار واریز خواهد شد. این اقدام در راستای سیاست‌های بودجه سال ۱۴۰۴ و به دنبال انتقال یارانه کالاهای اساسی از ابتدای زنجیره تولید به مصرف‌کننده نهایی است.

اهداف طرح ملی کالابرگ

هدف اصلی این طرح، کاهش نااطمینانی در بازار کالاهای اساسی، ایجاد ثبات دوره‌ای در قیمت‌ها و جلوگیری از شکاف رانتی نرخ ارز ترجیحی و بازار آزاد عنوان شده است. دولت با اجرای این طرح، قصد دارد تمامی منافع یارانه‌ای را به مصرف‌کننده نهایی منتقل کرده و قدرت خرید خانوارها را حفظ کند.

جزئیات پرداخت و افزایش اعتبار

مرحله اول طرح کالابرگ به صورت چهار نوبت واریز یکجا پیش‌بینی شده و پس از آن به صورت ماهانه ادامه خواهد یافت. در هر نوبت، یک میلیون تومان اعتبار کالابرگ به ازای هر نفر تخصیص می‌یابد که در ابتدای اجرای طرح، مجموعاً چهار میلیون تومان به ازای هر نفر به صورت یکجا به کارت بانکی سرپرست خانوار واریز می‌شود.

دولت متعهد شده است تا اعتبار کالابرگ در دوره‌های بعدی با توجه به مصوبات ستاد تنظیم بازار افزایش یابد تا قدرت خرید خانوارها در برابر نوسانات قیمت حفظ شود.

زمان آغاز خرید و نحوه استعلام

خانوارها از تاریخ ۲۰ دی ماه سال جاری، طبق برنامه زمان‌بندی که از طریق پیامک به سرپرست خانوار اعلام می‌شود، می‌توانند با مراجعه به فروشگاه‌های طرف قرارداد، به نسبت اعتبار ماه اول خود خرید کنند. اطلاعات تکمیلی در خصوص زمان استفاده از اعتبار ماه‌های بعدی متعاقباً اطلاع‌رسانی خواهد شد.

همچنین، امکان استعلام مانده اعتبار از طریق اپلیکیشن «شما»، پیام‌رسان «بله» و کد دستوری *۵۰۰*۱۴۶۳# و نیز از طریق صندوق‌های فروشگاهی فراهم شده است.

ضرورت اصلاح شیوه پرداخت یارانه

این طرح در پی اصلاح شیوه فعلی پرداخت یارانه‌ها و ارز ترجیحی است. دولت سالانه حدود ۱۰ میلیارد دلار برای واردات کالاهای اساسی هزینه می‌کند، اما روش قبلی با مشکلاتی نظیر نوسان در تخصیص ارز، افزایش قیمت کالاهای اساسی علیرغم پرداخت ارز ترجیحی و افزایش چندبرابری قیمت نهاده‌ها مواجه بوده که در نهایت به افزایش قیمت نهایی کالاهای مصرفی منجر می‌شده است.

در شیوه جدید، ارز نهاده‌ها و کالاهای اساسی از تالار دوم و در درگاه اختصاصی بانک مرکزی با اولویت عرضه ارز تأمین می‌شود. این روش با هدف ایجاد ثبات بیشتر در قیمت نهاده‌ها و کاهش نوسان ارز برای دوره مشخص، طراحی شده است. علاوه بر این، به شرکت‌های دولتی، نهادهای عمومی غیردولتی و صندوق‌های بازنشستگی اجازه داده شده است تا مستقیماً ارز خود را به کالاهای اساسی و نهاده‌ها اختصاص دهند تا در صف تأمین معطل نمانند. در این طرح، معادل ارز ترجیحی پرداختی دولت، به همراه مبلغی بالاتر در قالب اعتبار کالابرگ به خانوارها پرداخت می‌شود.

کالاها و افراد مشمول طرح

کالاهای مشمول طرح کالابرگ شامل شیر، پنیر، ماست، گوشت قرمز، گوشت مرغ، تخم‌مرغ، برنج، روغن مایع، ماکارونی، قند، شکر و حبوبات است.

علاوه بر مشمولان قبلی کالابرگ، حدود ۲۰ میلیون نفر دیگر نیز به این طرح اضافه شده‌اند و در مجموع حدود ۸۰ میلیون نفر تحت پوشش طرح ملی کالابرگ قرار خواهند گرفت.

گزینه های استفاده و استمرار سایر طرح های حمایتی

این طرح شامل دو گزینه اعتباری و کالایی است. در ابتدای اجرا و تا فراهم شدن زیرساخت‌ها، به صورت اعتباری خواهد بود و سپس در صورت درخواست خانوارها، به شکل کالایی نیز قابل اجراست.

همچنین، تأکید شده است که یارانه‌های نقدی، طرح یسنا و رفع سوء تغذیه همچنان به قوت خود باقی بوده و همانند روال گذشته پرداخت خواهند شد.

اهمیت راهبردی طرح

این طرح به عنوان گامی مهم در اصلاح بازار کالاهای اساسی و برنامه‌ریزی برای کاهش نااطمینانی در حوزه تولید و نرخ ارز کالاهای اساسی و تأمین ارز نهاده‌ها ارزیابی می‌شود که توسط دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط با اطلاع‌رسانی‌های متعاقب انجام خواهد شد.