شوک بازار ارز: دلار هم در ایران کم آورد! این پولها گرانترند.
تاثیر نرخ برابری دلار، یورو، پوند و دینار در بازار ارز بر قدرت اقتصادی و ساختار پولی.
تحلیل دقیق بازار ارز و تصمیمگیری آگاهانه، بهویژه در شرایط نوسانات ارزی و انتظارات تورمی، مستلزم درک عمیق تفاوت میان نرخ برابری اسمی، ساختار واحد پولی و قدرت واقعی اقتصادهاست. در بازار ارز ایران، در کنار دلار آمریکا که نقش محوری ایفا میکند، برخی ارزها با قیمتی بالاتر معامله میشوند؛ امری که اغلب این تصور را ایجاد میکند که این ارزها از قدرت اقتصادی بیشتری برخوردارند، در حالی که واقعیت اقتصادی پشت پرده، پیچیدهتر است.
گرانتر از دلار؛ معمای قدرت اقتصادی یا ساختار پولی؟
دلار آمریکا در بازار ارز ایران همواره به عنوان لنگر قیمتی عمل کرده و نوسانات سایر ارزها غالباً در سنجش با آن ارزیابی میشود. با این حال، معامله برخی ارزها با قیمتی بالاتر از دلار در بازار آزاد، این پرسش را مطرح میسازد که آیا گرانی اسمی آنها نشانهای از برتری اقتصادی است؟ بررسیها نشان میدهد که این پدیده، بیش از آنکه ریشه در توان اقتصادی کشورها داشته باشد، حاصل ساختار واحد پولی و سیاستهای ارزی آنهاست.
دینار کویت؛ گرانترین ارز جهان و راز پشت پرده آن
دینار کویت، شناختهشدهترین ارزی است که نه تنها در ایران بلکه در سطح جهانی، ارزش اسمی بهمراتب بالاتری از دلار آمریکا دارد. هر دینار کویت با ارزشی بیش از سه دلار آمریکا، در بازار ایران قیمتی بهمراتب فراتر از دلار پیدا میکند.
این برتری اسمی، عمدتاً ناشی از ساختار پولی خاص کویت است. این کشور با جمعیت محدود، درآمدهای سرشار نفتی و اتخاذ سیاست پولی باثبات، واحد پولی خود را به گونهای تعریف کرده که ارزش اسمی بالایی داشته باشد. همچنین، عرضه محدود و مدیریت سختگیرانه بانک مرکزی کویت، نقش کلیدی در حفظ این جایگاه ایفا میکند.
ارزهای حاشیه خلیج فارس؛ ثبات ساختاری نه قدرت اقتصادی
دینار بحرین نیز از جمله ارزهایی است که در بازار ایران با قیمتی بالاتر از دلار معامله میشود؛ هر دینار بحرین حدود ۲.۶ دلار ارزش دارد. با اینکه بحرین اقتصاد بزرگی ندارد، اما سیاست تثبیت نرخ ارز و اتصال مدیریتشده دینار به دلار آمریکا، ارزش اسمی آن را در سطح بالایی حفظ کرده است. بنابراین، گرانی دینار بحرین بیشتر حاصل طراحی واحد پولی و نظام ارزی این کشور است.
همچنین، ریال عمان نیز معمولاً قیمتی بالاتر از دلار در بازار ارز ایران دارد، با ارزشی حدود ۲.۶ دلار آمریکا به ازای هر ریال. عمان سالهاست که با تکیه بر درآمدهای انرژی و کنترل دقیق نقدینگی، سیاست تثبیت نرخ ارز را دنبال کرده و از نوسانات شدید پول ملی خود جلوگیری نموده است. این ثبات، ریال عمان را به یکی از گرانترین ارزهای منطقه از نظر اسمی تبدیل کرده است.
پوند و یورو؛ قدرتی متفاوت در بازار ارز
در سالهای اخیر، پوند بریتانیا و یورو نیز در بازار ایران با قیمتهایی بالاتر از دلار معامله میشوند. برخلاف ارزهای حوزه خلیج فارس، این پدیده بیشتر به قدرت اقتصادی، نقش بینالمللی و جایگاه تاریخی این ارزها در نظام مالی جهانی بازمیگردد.
با این حال، نرخ برابری پوند و یورو با دلار ثابت نیست و تحت تأثیر سیاستهای پولی بانکهای مرکزی اروپا و انگلیس، نرخ تورم، نرخ بهره و تحولات سیاسی دچار تغییر میشود.
تفاوت قیمت اسمی و قدرت واقعی؛ کلید تحلیل بازار
نکته اساسی در تحلیل این ارزها، تمایز میان قیمت اسمی و قدرت واقعی یک ارز است. بالا بودن قیمت یک ارز نسبت به دلار، لزوماً به معنای برخورداری از اقتصادی قویتر یا قدرت خرید بالاتر آن واحد پولی نیست.
به عنوان مثال، ین ژاپن یا وون کره جنوبی، با وجود قیمت اسمی بسیار پایینتر از دلار، متعلق به اقتصادهای بسیار بزرگ، صادراتمحور و تأثیرگذار در سطح جهانی هستند. در مقابل، برخی ارزهای گرانتر از دلار، واحدهای پولی کشورهایی با جمعیت کم و اقتصادهای کوچکتر را نمایندگی میکنند که واحد پولی آنها به صورت اسمی بزرگ تعریف شده است.
در بازار ارز ایران، اغلب قیمتهای بالا بهصورت روانی با مفاهیمی چون قدرت و اعتبار گره میخورند. این ذهنیت ممکن است باعث شود معاملهگران یا عموم مردم، ارزهای گرانتر از دلار را قویتر یا امنتر تلقی کنند، در حالی که واقعیتهای اقتصادی روایت دیگری دارند. درک این تمایز میان نرخ برابری، ساختار واحد پولی و قدرت واقعی اقتصاد، برای تحلیل دقیقتر بازار ارز و اتخاذ تصمیمات آگاهانه در شرایط پرنوسان کنونی، حیاتی است.
