شوک بزرگ به یارانه بگیران! فرمول جدید دهک بندی افشا شد؛ آیا شما هم در لیست حذف هستید؟

پس از سال‌ها انتقاد از ناکارآمدی نظام دهک‌بندی سنتی در توزیع یارانه‌ها و کالابرگ، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی از اجرایی شدن فرمول جدیدی برای ارزیابی توان مالی خانوارها خبر داد. این تغییر که با هدف برقراری عدالت بیشتر و تمرکز بر درآمد واقعی خانوار صورت می‌گیرد، جایگزین سیستم پیشین خواهد شد و به ویژه پس از حذف گسترده یارانه‌ها در ماه‌های اخیر و افزایش انتقادها از دقت معیارهای فعلی، راهکاری نو برای حمایت هدفمند از جامعه ارائه می‌کند.

ریشه‌های انتقاد از سیستم دهک‌بندی سنتی

سیستم دهک‌بندی یارانه‌ها، که بیش از یک دهه از اجرای آن می‌گذرد، همواره مورد انتقاد کارشناسان بوده است. بسیاری معتقدند که معیارهای فعلی، تصویر واقعی توان مالی خانوارها را منعکس نمی‌کنند و حذف گسترده یارانه‌ها، پرسش‌های جدی درباره دقت سنجش درآمد و مطابقت آن با شرایط معیشتی واقعی را مطرح کرده است. در همین راستا، احمد میدری، با انتقاد صریح از سیستم موجود، اظهار داشت: «تصور ثروتمند بودن همه ۲۷ میلیون نفر در سه دهک بالای درآمدی اشتباه است. بسیاری از این افراد لزوماً مرفه نیستند.» این اظهارات، مسیر را برای اصلاحات جدید روشن ساخته و آیین‌نامه پیشنهادی اکنون جهت تصویب نهایی به هیئت دولت ارسال شده است.

جزئیات فرمول جدید و شاخص‌های کلیدی

آیین‌نامه پیشنهادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، تحولی بنیادین در نحوه ارزیابی توان مالی خانوارها ایجاد می‌کند. در این فرمول، دهک‌های ۸، ۹ و ۱۰ سنتی کنار گذاشته شده و به جای آن، درآمد واقعی خانوار با دقت بیشتری مورد بررسی قرار می‌گیرد. شاخص‌های اصلی این فرمول شامل موارد زیر است:

• درآمد خالص خانوار: محاسبه پس از کسر مالیات و هزینه‌های ضروری زندگی.
• تعداد اعضای خانوار: با توجه به نیازهای بیشتر خانواده‌های پرجمعیت.
• هزینه‌های واقعی زندگی: شامل مسکن، خوراک، حمل‌ونقل و خدمات شهری.
• تفاوت هزینه‌ها بین مناطق مختلف: در نظر گرفتن اختلاف محسوس هزینه زندگی در شهرهایی نظیر تهران با سایر مناطق کشور.

این رویکرد جدید، امکان حمایت از خانوارهایی که با وجود درآمد بالا، هزینه‌های زندگی سنگینی دارند را فراهم می‌آورد و از سوی دیگر، افرادی که با درآمد کمتر به اشتباه در گروه‌های بالای دهک‌بندی سنتی قرار گرفته بودند، تحت پوشش حمایتی بیشتری قرار خواهند گرفت.

تفاوت‌های عملیاتی: نگاهی به مثال‌ها و جدول ارزیابی

برای روشن شدن نحوه عملکرد فرمول جدید، می‌توان به یک مثال عملی اشاره کرد: یک خانواده مستأجر در تهران با درآمد ماهانه ۴۰ میلیون تومان، پس از کسر هزینه‌های ضروری مانند اجاره و خوراک، ممکن است در گروه متوسط یا کم‌درآمد قرار گیرد. این روش، برخلاف سیستم قبلی که صرفاً ظاهر درآمد را ملاک قرار می‌داد، توان واقعی خانوار برای تأمین معیشت را می‌سنجد و به گفته وزیر کار، عادلانه‌تر است.

جدول زیر، نمونه‌ای از ارزیابی یارانه بر اساس فرمول جدید را نشان می‌دهد:

گامی به سوی عدالت و حمایت هدفمند

فرمول جدید یارانه‌ها، به عنوان یک تحول اساسی در نظام حمایتی کشور، با تمرکز بر درآمد واقعی و در نظر گرفتن هزینه‌های واقعی زندگی، می‌تواند نابرابری‌های موجود در دهک‌بندی سنتی را کاهش دهد و عدالت بیشتری در توزیع یارانه‌ها ایجاد کند. کارشناسان معتقدند این تغییر، پاسخی منطقی به انتقادهای چندین ساله و تحولات اخیر اقتصادی است و مسیر تازه‌ای برای حمایت هدفمند و مؤثر از خانوارها فراهم می‌آورد.