شوک مثلث هستهای اتحاد پنهان تهران مسکو پکن
آمریکا، روسیه و چین در وین تلاشهای دیپلماتیک را برای حل چالشهای برنامه هستهای ایران، تنشهای منطقهای و تهدیدات نظامی پیگیری میکنند.
تهران، مسکو و پکن در یک اقدام هماهنگ، تلاشهای دیپلماتیک خود را برای جلوگیری از هرگونه آسیب به تاسیسات هستهای ایران تشدید کردهاند. این هماهنگی در حالی صورت میگیرد که برخی رسانهها از آمادگی آمریکا برای اقدام نظامی علیه ایران خبر میدهند و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ضربالاجلی ۱۰ تا ۱۵ روزه برای تهران جهت دستیابی به توافقی جدید تعیین کرده است.
هماهنگی سهجانبه ایران، روسیه و چین برای حل دیپلماتیک
روزنامه "ایزوستیا" چاپ مسکو در تحلیلی گزارش داده است که ایران، روسیه و چین اقدامات خود را هماهنگ میکنند تا از حمله به تاسیسات هستهای ایران جلوگیری شود. میخائیل اولیانوف، نماینده دائم روسیه در سازمانهای بینالمللی در وین، اعلام کرده که دیپلماتهای این سه کشور ضرورت یک راهحل سیاسی-دیپلماتیک برای پرونده هستهای ایران را به آژانس بینالمللی انرژی اتمی ابلاغ کردهاند. وی تاکید کرد که این همکاری میان هیئتهای دیپلماتیک سه کشور در وین ادامه خواهد یافت.
تشدید تنشها و ضربالاجل آمریکا به تهران
این تحولات در پی افزایش گمانهزنیها درباره آمادگی آمریکا برای اقدام نظامی علیه ایران رخ میدهد. دونالد ترامپ با لحنی تهدیدآمیز، ضربالاجلی ۱۰ تا ۱۵ روزه برای تهران تعیین کرده تا به توافقی جدید درباره برنامه هستهای خود دست یابد. وی بار دیگر تاکید کرد که برای ایران بهتر است با ایالات متحده به توافق برسد. این موضعگیری ترامپ، در کنار افزایش حضور نظامی ایالات متحده در خاورمیانه، اوضاع را به سمت یک رویارویی تمامعیار سوق داده است.
اعزام نیروهای نظامی آمریکا و هشدار درباره رویارویی تمامعیار
ایزوستیا مینویسد که اوضاع در منطقه خاورمیانه در آستانه یک رویارویی تمامعیار قرار دارد. در حالی که پنتاگون دومین گروه تهاجمی را به سواحل ایران اعزام کرده است، مسکو، پکن و تهران همکاری سهجانبه خود را در چارچوب "سهگانه وین" تشدید کردهاند. هدف اصلی این همکاری، جلوگیری از تشدید کنترلنشده تنشها پیش از پایان مهلت تعیین شده توسط دونالد ترامپ است.
فعالتر شدن "سهگانه وین" در پسزمینه گزارشهای نگرانکننده از افزایش گسترده حضور نظامی ایالات متحده در منطقه صورت میگیرد. بر اساس گزارشها، تشدید تنشهای کنونی نتیجه مستقیم شکست مذاکرات در تابستان گذشته و حملات متقابل به تاسیسات هستهای و پایگاههای نظامی در منطقه بوده است که در پی آن، ایران تعلیق فعالیتهای غنیسازی اورانیوم را اعلام کرد، اما وضعیت واقعی برنامه هستهای همچنان محل بحث است.
هشدار ایران در خصوص پاسخ به هرگونه تجاوز نظامی
مقامات تهران نسبت به آمادگی خود برای پاسخ قاطع به هرگونه تجاوز هشدار دادهاند. امیر سعید ایروانی، نماینده دائم ایران در سازمان ملل، در نامهای به آنتونیو گوترش، دبیرکل این سازمان، اعلام کرده است که در صورت تجاوز نظامی، تمامی پایگاهها و تجهیزات نیروهای متخاصم در منطقه اهداف مشروع تلقی خواهند شد. مقامهای نظامی ایران نیز بهطور علنی از امکان وارد کردن ضربه به تأسیسات مهم اسرائیلی و پایگاهها و شناورهای آمریکایی در منطقه سخن گفتهاند.
برآورد تحلیلگران غربی نشان میدهد که هماکنون بین ۳۰ تا ۴۰ هزار نظامی آمریکایی در منطقه در شبکهای از پایگاههای هوایی و تاسیسات دریایی مستقر هستند. سوریه با کمتر از هزار نظامی آمریکایی، به عنوان یکی از آسیبپذیرترین نقاط در نظر گرفته میشود.
مذاکرات ژنو و اختلافات کلیدی باقیمانده
مسیر دیپلماتیک حلوفصل اوضاع تاکنون انتظارات هیچیک از طرفها را به طور کامل برآورده نکرده است. مذاکرات آمریکا و ایران با میانجیگری عمان که در ۱۷ فوریه در ژنو برگزار شد، تنها به پیشرفتهای جزئی انجامید. طرفین درباره اصول پایهای توافق آینده به تفاهم رسیدند، اما اختلافات کلیدی در خصوص تحریمها، برنامه موشکی و سیاست منطقهای همچنان پابرجاست.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، از پیشرفت قابل توجه نسبت به دور نخست گفتوگوها سخن گفته و تهران برای افزایش علاقهمندی واشنگتن به توافق، پیشنهاد سرمایهگذاری مشترک در بخش نفت و گاز و خرید هواپیماهای آمریکایی را مطرح کرده است. این اقدامات با هدف کاهش رژیم تحریمی و آزادسازی داراییهای مسدودشده در خارج انجام میشود. منابع خبری همچنین اشاره کردهاند که فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا ماموریت دارد تا مسیرهای دیپلماتیک موازی را دنبال کرده و بحث برنامه هستهای را از سایر موضوعات، از جمله توسعههای موشکی و حمایت تهران از گروههای مسلح در منطقه جدا سازد.
ابعاد استراتژیک و اقتصادی ثبات ایران برای روسیه و چین
کارشناسان مسائل خاورمیانه هشدار میدهند که ریسک تشدید تنشها به دلیل عدم پیشرفت در مسائل کلیدی مانند برنامه موشکی و نفوذ منطقهای ایران و همچنین مواضع اسرائیل، به طور قابل توجهی افزایش یافته است. یوری ماواشوف، مدرس موسسه مدیریت اقتصادی روسیه، معتقد است که تنش کنونی به "بالاترین سطح ممکن" رسیده است.
مقامات پکن نیز نگران اوضاع منطقه هستند؛ زیرا موفقیت ابرپروژه "یک کمربند- یک راه" چین تا حد زیادی به سرنوشت آینده ایران وابسته است. در مقابل، واشنگتن و اسرائیل نیز دستورکار جایگزینی برای احیای کریدور اقتصادی "هند- خاورمیانه- اروپا" را پیگیری میکنند.
در این شرایط، قالب "سهگانه وین" برای هماهنگی بین روسیه، چین و ایران از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا یکی از معدود سازوکارهای فعال برای مهار تشدید تنشها به شمار میرود. برای روسیه، ثبات ایران نه تنها اهمیت نظامی-سیاسی، بلکه از لحاظ راهبردی اقتصادی و به ویژه در چارچوب کریدور حملونقل "شمال– جنوب" و پروژههای زیرساختی مانند ساخت نیروگاه هستهای "بوشهر" و توسعه زیرساختهای لجستیکی برای اتصال روسیه به بازارهای خاورمیانه و جنوب آسیا حیاتی است. در صورت شکست دیپلماسی در هفتههای آینده، این پروژهها ممکن است در پی دور جدیدی از تشدید نظامی با خطر از بین رفتن مواجه شوند.
