هشدار: بلوکبندی جدید امنیتی در خلیج فارس، جرقه یک جنگ بزرگ؟
ائتلافهای جدید امارات-هند و عربستان-پاکستان، ژئوپلیتیک خلیج فارس را در رقابت قدرتها و کریدورهای اقتصادی متحول میکند.
تهران، دویست و سیوچهارمین شماره از پادکست «در عمق» که به تحلیل مهمترین روندها، تحولات و شخصیتها در غرب آسیا و جهان میپردازد، در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ ضبط و منتشر شد. در این قسمت، «محمد بیات»، کارشناس مسائل خاورمیانه، توافقهای امنیتی امارات متحده عربی با هند و عربستان سعودی با پاکستان را مورد بررسی قرار داده است.
تحولات نوین امنیتی در خلیج فارس و ورود بازیگران جدید
این شماره از پادکست به پرسشهایی اساسی پیرامون تغییر دینامیک نظامی-امنیتی در محیط خلیج فارس با ورود بازیگرانی چون هند و پاکستان میپردازد. همچنین، نسبت این ائتلافها با رقابتهای فزاینده میان چین و آمریکا در دوران جدید و تأثیر این تحولات نظامی-امنیتی جدید بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران مورد بحث و کنکاش قرار گرفته است.
تحولات اخیر در شمال اقیانوس هند و جنوب خلیج فارس، نشاندهنده شکلگیری پویاییهای امنیتی–نظامی جدیدی است که دیگر صرفاً در چارچوب اتحادهای سنتی تحت رهبری ایالات متحده قابل تبیین نیستند. سفر محمد بن زاید به هند و دیدار با نارندرا مودی، در کنار ملاقات وزیر دفاع پاکستان با همتای عربستانی خود، به عنوان نشانههایی از بازآرایی بلوکهای منطقهای در این پهنه ژئوپلیتیکی تلقی میشوند.
محور امارات-هند؛ راهبرد «موازنه مثبت» و کریدور فرامنطقهای
امارات متحده عربی با اتخاذ راهبرد «موازنه مثبت»، در تلاش است تا شبکه متحدان راهبردی خود را متنوع سازد. تعمیق روابط این کشور با هند، از تجارت و انرژی گرفته تا همکاریهای نظامی–امنیتی، در امتداد پروژههای کلان ژئواکونومیک مانند کریدور هند–خاورمیانه–اروپا قابل فهم است. پیوند همزمان امارات و هند با رژیم صهیونیستی، این محور را به یک کریدور اقتصادی–امنیتی فرامنطقهای تبدیل کرده که از دهلینو آغاز شده و تا شرق مدیترانه امتداد مییابد و ابعاد جدیدی به معادلات منطقهای میبخشد.
احیای نقش سنتی در محور عربستان-پاکستان با اتصال به ترکیه
در سوی مقابل، محور عربستان سعودی–پاکستان در حال احیای نقش سنتی خود با کیفیتی جدید است. روابط دیرینه مالی، انرژی و نظامی میان ریاض و اسلامآباد، پس از امضای توافق دفاع مشترک میان دو کشور، وارد مرحلهای صریحتر از همگرایی امنیتی شده است. این تحول بهویژه در پرتو افزایش تهدیدات منطقهای علیه کشورهای عربی، معنا و اهمیت بیشتری مییابد.
نقطه اتصال مهم این محور، کشور ترکیه است؛ بازیگری که هم با پاکستان روابط عمیق نظامی دارد و هم پس از کاهش تنشها با عربستان، به شریکی کلیدی در صنایع دفاعی و پروندههایی مانند سوریه تبدیل شده است و میتواند در گسترش نفوذ این ائتلاف نقش مهمی ایفا کند.
رقابت ساختاریافته دو بلوک در جنوب خلیج فارس
در مجموع، آنچه در حال شکلگیری است، نه یک نظم امنیتی واحد، بلکه رقابت ساختاریافته میان دو بلوک امنیتی–ژئواکونومیک در جنوب خلیج فارس است. این رقابت ریشه در واگرایی منافع عربستان و امارات و همزمان در پیوند آنها با بازیگران منطقهای و فرامنطقهای دارد و آینده توازن قوا در غرب آسیا و اقیانوس هند را تحت تأثیر قرار خواهد داد.