راز ماندن ایران در مذاکره با آمریکا فاش شد: هدف پنهان تهران چیست؟
تحریمها و غنیسازی، محور مذاکرات هستهای ایران و آمریکا با حضور عراقچی.
دور دوم مذاکرات هستهای بین ایران و ایالات متحده قرار است روز سهشنبه، ۲۸ بهمنماه در سفارت عمان در ژنو سوئیس برگزار شود. این مذاکرات، همچون دورههای پیشین، به صورت غیرمستقیم و با میانجیگری وزیر امور خارجه عمان پیش خواهد رفت.
دستور کار و ترکیب تیمهای مذاکرهکننده
موضوع اصلی و دستور کار این دور از مذاکرات، صرفاً بر پرونده هستهای ایران و رفع تحریمهای آمریکا علیه تهران متمرکز خواهد بود و سایر مسائل در این روند دیپلماتیک مطرح نیستند.
هیئت ایرانی به ریاست سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان، شامل مجید تخت روانچی، اسماعیل بقائی، کاظم غریب آبادی، حمید قنبری و جمعی از کارشناسان اقتصادی و فنی خواهد بود. در مقابل، تیم آمریکایی با حضور استیو ویتکاف، نماینده ویژه رئیسجمهور ترامپ و جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور آمریکا، وارد این مذاکرات میشود.
چرایی بازگشت ایران به میز مذاکره پس از تنشها
این دور از مذاکرات در حالی برگزار میشود که جمهوری اسلامی ایران پیشتر و پس از ۱۲ روز تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به خاک خود، افزایش تهدیدات واشنگتن و اقدام مخرب اروپا در فعالسازی مکانیسم موسوم به ماشه، مجدداً وارد روند مذاکرات شده است. طرف آمریکایی در خلال مذاکرات خردادماه سال جاری، با چراغ سبز نشان دادن به رژیم صهیونیستی برای حمله به ایران و همراهی در تجاوز به تاسیسات صلحآمیز هستهای، عملاً ضربه سنگینی به دیپلماسی وارد کرده و میز مذاکره را منفجر کرد.
آمریکا از طریق فعالسازی مکانیسم ماشه، راهاندازی فتنهها و شبهکودتا و تهدیدات نظامی مکرر به همراه جابجایی گسترده ادوات جنگی به منطقه، در پی تغییر نظام ایران یا تسلیم کردن آن بود. با این حال، ناکامی کامل در این اقدامات، واشنگتن را ناگزیر به بازگشت به مسیر مذاکره کرد.
تصمیم ایران برای بازگشت به مسیر دیپلماسی در چارچوب تلاشهای منطقهای برای کاهش تنشها و پس از رایزنی با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران و تاکید کشورهای منطقه بر نقش گفتوگو اتخاذ شد. تهران تنها زمانی حاضر به ورود به این روند شد که پیامی روشن از طرف مقابل دریافت کرد مبنی بر اینکه فقط موضوع هستهای در دستور کار خواهد بود. ایران دو شرط اصلی را برای از سرگیری مذاکرات مطرح کرد: ۱. پذیرش اصل غنیسازی و ۲. انحصار مذاکرات به مسائل هستهای؛ که هر دو مورد پذیرش طرف آمریکایی قرار گرفت.
این پذیرش شرایط، نشانهای از عدم موفقیت واشنگتن در دستیابی به خواستههای خود از طریق اقدامات فشار بود و در واقع، آمریکا مجبور به بازگشت به میز مذاکره شد. این بازگشت به نقطه آغاز، پس از تلاش برای کسب امتیازات فراتر از دیپلماسی از طریق نظامی و فتنه، مهر تاییدی بر شکست پروژههای دیگر آمریکا است.
مواضع و خطوط قرمز ایران در مذاکرات
مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران بارها به صورت علنی خطوط قرمز خود را در مذاکرات بیان کردهاند. علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اخیراً در گفتوگو با شبکه ملی عمان تاکید کرد که اگر مذاکرات در چارچوبی معقول پیش برود، موفق خواهد بود، اما هرگونه طرح خواستههای دیگر، مانند اظهارات ترامپ مبنی بر عدم حرکت ایران به سمت سلاح، مسیر را دشوار خواهد کرد. وی افزود که مسئله عدم حرکت ایران به سمت سلاح هستهای قابل حل است، اما ورود مسائل غیرمرتبط، گفتوگوها را با مشکل مواجه خواهد ساخت.
ایران در ادامه مذاکرات هستهای، انتظار دارد که مسئله غنیسازی و سطوح آن، و همچنین رفع تحریمها و انتفاع اقتصادی ملت ایران مورد بررسی قرار گیرد. به گفته مقامات مذاکرهکننده ایرانی، رفع تحریمها جزء لاینفک هر روند دیپلماتیک است و ایران انتظار دارد در ازای اعتمادسازی در خصوص صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود، تحریمهای ظالمانه و یکجانبه آمریکا نیز لغو شود.
مشارکت ایران در مذاکرات با نگاهی نتیجهمحور و در راستای حفظ حقوق هستهای و همزمان رفع تحریمها صورت میگیرد. ایران همچنان دیپلماسی را ابزار اصلی برای مدیریت تنشها و پیشبرد منافع ملی خود میداند. وزیر امور خارجه کشورمان تاکید کرده است که ایران دیپلماسی را ترجیح میدهد و آماده مذاکرات واقعی با آمریکا است، مشروط بر اینکه طرف مقابل نیز جدیت و نیاز به پیامدهای ملموس در گفتوگوها را نشان دهد و مذاکرات بدون تهدید یا اعمال فشار ادامه یابد.
عراقچی در مصاحبهای با شبکه راشاتودی اظهار داشت که سطح غنیسازی به نیازهای داخلی ایران بستگی دارد و مواد غنیشده از کشور خارج نخواهد شد، بلکه قابلیت رقیقسازی در داخل را دارد. وی بر آمادگی کامل ایران برای دستیابی به توافقی عادلانه و منصفانه و تسریع در روند مذاکرات تاکید کرد.
موانع احتمالی و درسهای گذشته
جمهوری اسلامی ایران نشان داده است که با جدیت و تاکید بر منافع خود وارد روندهای دیپلماتیک میشود و پایبندی به دستور کار مذاکراتی تعریف شده، جزو خطوط قرمز است. تاکید ایران بر دو شرط ادامه غنیسازی و انحصار مذاکره به مسائل هستهای، نشاندهنده این جدیت است. هرگونه عدم توجه به این مسائل و سوءمحاسبه طرف آمریکایی میتواند روند مذاکراتی را مختل کند.
رفتار و گفتار متناقض مقامات آمریکایی، یکی از موانع اصلی شکلگیری یک روند دیپلماتیک موفق است. مذاکرات هستهای ایران همواره در بستری از بیاعتمادی تاریخی شکل گرفته است؛ بیاعتمادیای که نتیجه انباشت تجارب پیشین، از جمله خروج یکجانبه آمریکا از برجام و ناتوانی طرفهای باقیمانده در جبران آثار آن، بوده است. تجاوز رژیم صهیونیستی و آمریکا در میانه مذاکرات خردادماه نیز به این نگرانیها دامن زد.
ایران هرگز از مذاکره گریزان نبوده و همواره برای تامین منافع مشروع خود تلاش کرده است. اما آنچه دیپلماسی را دچار خلل و بنبست کرده، بدعهدی مستمر آمریکا و کشورهای اروپایی و نقض تعهدات و اصرار بر زیادهخواهیهای فراتر از قواعد حقوق بینالملل بوده است. عدم توجه به خواستههای اساسی ایران، یعنی مذاکره صرفاً هستهای به شمول غنیسازی، میتواند روند گفتوگوها را متوقف کند.
عراقچی پیشتر در نشست خبری در تهران اعلام کرده بود که مهمترین محور اختلاف در مذاکرات گذشته، اصرار طرف مقابل بر غنیسازی صفر بود که هرگز از سوی ایران پذیرفته نشد. وی برخورداری از تکنولوژی غنیسازی را محصول دانش بومی و قابل صرفنظر کردن ندانست و موفقیت هر مذاکرهای را منوط به بهرسمیت شناختن این اصل دانست.
ادامه فشارها، تهدیدات و ارسال تجهیزات نظامی به منطقه با روح مذاکره و گفتوگو در تضاد است و هر کنش حسابنشدهای از سوی آمریکا میتواند با واکنش قاطع نیروهای مسلح ایران مواجه شود و نشاندهنده عدم جدیت واشنگتن در مذاکرات باشد. وزیر امور خارجه ایران تاکید کرد که تهران همانقدر که برای دفاع از خود آماده است، برای یک راهحل دیپلماتیک نیز آمادگی دارد و از تجربیات گذشته درسهای فراوانی آموخته است.
چشمانداز آینده و توپ در زمین آمریکا
ایران با ایدههای مشخصی درباره برنامه هستهای خود از جمله غنیسازی و رفع تحریمهای یکجانبه آمریکا، با جدیت و با توجه به تهدیدات و سابقه بد واشنگتن وارد روند دیپلماتیک شده است. اکنون توپ در زمین آمریکا است که نسبت به جدیت خود به روندهای دیپلماتیک اعتمادسازی کند.
سید عباس عراقچی روز دوشنبه در حساب رسمی خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: "با ابتکارات واقعی برای دستیابی به توافقی عادلانه و متوازن به ژنو آمدهام. آنچه مطلقاً در دستور کار نیست: تسلیم در برابر تهدیدهاست."