از حصر تا تاج: بازگشت غیرممکن کاراپتیان به قدرت در ارمنستان
چالش تابعیت چندگانه ساموئل کاراپتیان بر سر راه نخستوزیری ارمنستان در آستانه انتخابات.
فضای سیاسی ارمنستان این روزها شاهد تحولات بیسابقهای است؛ ساموئل کاراپتیان، تاجر ثروتمند و چهره جنجالی که در حال حاضر به دلیل فراخوان برای غصب قدرت در حصر خانگی به سر میبرد، تصمیم گرفته است تا برای تصدی پست نخستوزیری این کشور خیز بردارد. این تصمیم در همایش حزب تازه تأسیس «ارمنستان قدرتمند» به صورت رسمی اعلام شد که کاراپتیان نامزد نهایی این جریان سیاسی برای سمت نخستوزیری خواهد بود.
موانع حقوقی و چالش تابعیت چندگانه
اعلام نامزدی کاراپتیان در حالی صورت میگیرد که وی بر اساس قوانین جاری ارمنستان، از نظر حقوقی امکان تصدی این پست را ندارد. قانون اساسی ارمنستان موانع صریحی را در این زمینه پیشبینی کرده است. بر اساس اصل ۱۴۸ قانون اساسی، هر عضو دولت باید شرایط لازم برای نمایندگی مجلس را دارا باشد که این شرایط شامل داشتن حداقل ۲۵ سال سن، حق رأی، تسلط به زبان ارمنی و از همه مهمتر، داشتن تابعیت انحصاری جمهوری ارمنستان و اقامت دائم در این کشور طی چهار سال اخیر است.
مشکل اصلی اینجاست که ساموئل کاراپتیان علاوه بر تابعیت ارمنی، دارای گذرنامههای روسیه و قبرس نیز میباشد و این موضوع طبق قانون اساسی فعلی، مانع بزرگی برای حضور او در لیستهای انتخاباتی محسوب میشود. کارشناسان حقوقی تأکید دارند که با توجه به این شرایط، کمیسیون مرکزی انتخابات نمیتواند نامزدی او را تأیید کند.
تغییر استراتژی: از برادرزاده به عمو
پیش از برگزاری این همایش، گمانهزنیهای رسانهای و محافل سیاسی ایروان حاکی از آن بود که نارک کاراپتیان، برادرزاده ساموئل، به عنوان نامزد این جریان معرفی خواهد شد. نارک پیش از این هماهنگی جنبش «به روش ما» و سپس فعالیتهای حزب را بر عهده داشت، اما ظاهراً ارزیابیهای درونحزبی منجر به تغییر این تصمیم شده است.
رابرت غوندیان، کارشناس مسائل سیاسی و تحلیلگر شورای ارمنی، در این خصوص اظهار داشت: «گذشت زمان نشان داد که نارک کاراپتیان با توجه به سطح فکری و سیاسیاش، ظرفیت لازم برای ادعای جایگاههای جدی را ندارد و به همین دلیل تصمیم حزب تغییر کرد.» این تحلیلگر معتقد است که یکی دیگر از دلایل این تغییر ناگهانی، تمایل رهبران این حزب برای ارسال این پیام به جامعه بود که «آنها هیچ اهمیتی برای قوانین فعلی جمهوری ارمنستان قائل نیستند» و قصد دارند ساختار شکنی کنند.
برنامه حزب برای دور زدن قانون اساسی
اعضای حزب «ارمنستان قدرتمند» معتقدند که این بنبست قانونی غیرقابل حل نیست. در جریان همایش، کلیپهایی از کارشناسان حقوقی پخش شد که ادعا میکردند بند مربوط به تابعیت در قانون اساسی تغییرناپذیر نیست و میتوان آن را نه لزوماً از طریق همهپرسی، بلکه با تصمیم مجلس ملی نیز اصلاح کرد. البته چنین تغییری نیازمند رأی دو سوم نمایندگان مجلس است.
نارک کاراپتیان در تشریح نقشه راه این حزب گفت: «برنامه ما روشن است؛ بیست روز پس از انتخابات و در اولین جلسه مجلس ملی، با ارائه یک طرح اصلاحی قانونی، اجازه خواهیم داد هر فردی که تابعیت ارمنستان را دارد – حتی اگر تابعیت دیگری هم داشته باشد – بتواند نخستوزیر شود.» به ادعای او، تا آن زمان ساموئل کاراپتیان اقدامات لازم را انجام داده و تنها شهروند ارمنستان خواهد بود.
سخنرانی با کمک هوش مصنوعی از حصر خانگی
یکی از نکات قابل توجه این رویداد سیاسی، نحوه سخنرانی نامزد غایب بود. از آنجا که دادگاه ساموئل کاراپتیان را از هرگونه اظهارنظر عمومی منع کرده است، وی با استفاده از فناوری هوش مصنوعی پیامی را برای هوادارانش ارسال کرد. در این ویدئو، متن پیام توسط وکیل او قرائت میشد، اما تصویری متحرکسازی شده از چهره کاراپتیان بر روی پرده نمایش داده میشد که با متن همخوانی داشت.
وی در این پیام ویدئویی با حمله شدید به دولت نیکول پاشینیان مدعی شد که وارد مبارزه سیاسی شده تا «آیندهای بهتر برای وطن» بسازد. کاراپتیان تأکید کرد که مردم از حاکمیت فعلی ناراضی هستند زیرا آنها در همه زمینهها – از سیاست خارجی و داخلی گرفته تا حوزههای اجتماعی و اقتصادی – شکست خوردهاند. نامزد «ارمنستان قدرتمند» با انتقاد از رویکرد صلحطلبانه دولت فعلی گفت: «مقامات از صلحی ضعیف سخن میگویند، اما ما خواهان صلحی قدرتمند و با عزت هستیم. هیچ کشوری در جهان نمیتواند با التماس برای صلح، بر سر میز مذاکره دستاوردی داشته باشد.» او وعده داد که ارتش را تقویت کرده و ارمنستان را به سمت توسعه سریع سوق دهد. کاراپتیان افزود: «۱۱۵ روز دیگر آغازی نو و دورانی جدید خواهد بود. ارمنستان دارای دیپلماسی حرفهای، مستقل و هوشمند خواهد شد؛ دولتی که با همه همسایگان صحبت میکند و با همه ابرقدرتها همکاری خواهد کرد.»
انتقادات تند از دولت کنونی و وعدههای انتخاباتی
نارک کاراپتیان، برادرزاده نامزد نخستوزیری، نیز در سخنانی تند مدعی شد که دولت فعلی قصد کنارهگیری ندارد و پاشینیان به دنبال سومین دوره نخستوزیری است زیرا «این افراد گرسنهاند و سیر نمیشوند». وی افزود: «زمان آن رسیده که ارمنستان رهبری قوی، چشمودلسیر و جدی داشته باشد.»
وی با برشمردن آنچه که «کارنامه سیاه پاشینیان» مینامید، نخستوزیر فعلی را متهم کرد که ارتش را تضعیف و متلاشی کرده، دستگاه قضایی را غصب نموده، قرهباغ (آرتساخ) را به نابودی کامل کشانده، همراه با تیمش به ثروتاندوزی پرداخته و سرکوبهای سیاسی را اعمال کرده و به تخریب جایگاه کلیسا پرداخته است. او ادعا کرد که یک رهبر قدرتمند میتواند مسائل امنیتی را حل کند و وعده داد: «ما قول نمیدهیم، بلکه تأیید میکنیم که بخشهای اشغال شده خاک ارمنستان به صورت مسالمتآمیز بازگردانده خواهد شد و ما صلحی تضمین شده خواهیم داشت، نه یک صلح ترکیبی و ضعیف که با حضور شهرکنشینان آذربایجانی همراه باشد.»
تحلیل کارشناسان: رقابت بر سر پایگاه رأی روسگرا
رابرت غوندیان، تحلیلگر سیاسی، در ارزیابی نهایی خود از این تحولات معتقد است که هدف اصلی این نمایش سیاسی، ارسال سیگنال به مسکو و رأیدهندگان طرفدار روسیه است. وی تصریح کرد: «این افراد و اکثریت هوادارانشان خواهان ارمنستانی هستند که در همه امور تابع دستورات مسکو باشد.»
به گفته این کارشناس، فارغ از شعارها، آنها نمیتوانند کاراپتیان را قانوناً ثبتنام کنند و احتمالاً فرد دیگری را به عنوان پوشش معرفی خواهند کرد. هدف نهایی این جریان و سایر جریانهای مشابه (مانند روبرت کوچاریان)، کسب اکثریت کرسیها در مجلس برای تشکیل دولت و سپس تغییر قوانین به نفع خودشان است.
غوندیان معتقد است که سبد رأی این جریانها محدود به ۲۰ تا ۳۰ درصد جامعه است که خواهان بازگشت نفوذ روسیه هستند. تمام تلاش ساموئل کاراپتیان و تیمش این است که این پایگاه رأی را از دست ندهند، به عنوان دومین قدرت سیاسی وارد پارلمان شوند و به روسیه و شرکای خارجی خود ثابت کنند که همچنان بازیگری مؤثر در صحنه سیاسی ارمنستان هستند تا از حمایتها و منابع آنها بهرهمند گردند.
