قمار هستهای پاشینیان؛ ضربه اتمی به پوتین؟ غرب جایگزین رآکتورهای روسی میشود!
رآکتورهای مدولار کوچک، محور سیاست انرژی هستهای جدید ارمنستان.
دولت ارمنستان در تصمیمی بحثبرانگیز که واکنشهای متفاوتی را در محافل تخصصی و سیاسی این کشور برانگیخته است، اعلام کرد که در ساخت نیروگاه هستهای جدید خود، به جای استفاده از رآکتورهای سنتی و اثباتشده «آب تحت فشار» (VVER)، به سراغ فناوری نوین اما کمتر آزمایششده «رآکتورهای مدولار کوچک» (SMR) خواهد رفت. این تغییر رویکرد در حالی صورت میگیرد که مقامات دولتی آن را با توجیهاتی فنی همراه کردهاند، اما کارشناسان انرژی نسبت به خطرات و عدم قطعیتهای این فناوری هشدار میدهند.
انعطافپذیری سیستم انرژی؛ استدلال اصلی دولت
دیوید خوداتیان، وزیر مدیریت منطقهای و زیرساختهای ارمنستان، در گفتوگو با خبرنگاران، تلاش کرد تا دلایل فنی این تغییر رویکرد را تشریح کند. وی در پاسخ به این پرسش که چرا دولت نهایتاً تصمیم گرفت به جای رآکتورهای بزرگ و متعارف، رآکتورهای کوچک مدولار را انتخاب کند، کلیدواژه «انعطافپذیری» را مطرح کرد.
به گفته این مقام ارشد دولتی، انتخاب سیستم مدولار با هدف تضمین انعطافپذیری بیشتر در شبکه انرژی ارمنستان صورت گرفته است. خوداتیان در توضیح این مسئله اظهار داشت: «به دلیل رشد فزاینده حجم تولید انرژی خورشیدی در کشور، ما اغلب با شرایطی مواجه میشویم که نیاز است ظرفیتهای اصلی تولید برق، از جمله بازدهی نیروگاه اتمی را کاهش دهیم؛ رآکتورهای مدولار این امکان را به ما میدهند که با انعطافپذیری بسیار بیشتری نسبت به رآکتورهای بزرگ سنتی، این نوسانات را مدیریت کنیم.»
هشدار کارشناسان: تصمیمی خام و پرریسک
با این حال، جامعه متخصصین انرژی ارمنستان با دیده تردید به این استدلالها مینگرد. کارشناسان تأکید دارند که انتخاب دولت برای حرکت به سمت نیروگاههای مدولار، اقدامی «زودهنگام» و «بسیار پرریسک» است و باید مورد بازنگری جدی قرار گیرد.
آرا مارجانیان، کارشناس ملی سازمان ملل در امور انرژی، در مصاحبهای ضمن رد استدلالهای دولت، به چالشهای بنیادین این فناوری اشاره کرد. وی تصریح کرد: «مسئله اصلی اینجاست که در حال حاضر هیچ رآکتور مدولار فعال و دارای مجوزی در سطح جهان وجود ندارد که بتوان به عملکرد آن استناد کرد. استفاده از این رآکتورها با ظرفیت کوچک تا ۳۰۰ مگاوات در صنعت برق هنوز اثبات نشده است.»
مارجانیان همچنین به چالشهای فنی نگهداری این رآکتورها اشاره کرد و افزود: «مشکلات این فناوری فراتر از ساخت است؛ این رآکتورها پس از چند سال استفاده باید مجدداً سوختگذاری شوند، فرآیندی که بسیار پیچیده است و ممکن است ماهها به طول انجامد.» به گفته این کارشناس، رآکتورهای کوچک مدولار عمدتاً کاربردهای نظامی و دریایی داشته و تجربه جهانی در ساخت نیروگاههای مدولار خشکی برای شبکه سراسری، به شدت ناچیز است.
مارجانیان صراحتاً هشدار داد: «از دیدگاه تخصصی، این تصمیم ناپخته و فاقد توجیه علمی است و دارای معایب جدی و خطرات بالقوه میباشد. استفاده از فناوریهای آزمایشنشدهای که چشمانداز اقتصادی، مهندسی و فیزیکی آنها روشن نیست، ذاتاً خطرناک است.» وی در پاسخ به نگرانیها درباره احتمال نشت مواد رادیواکتیو در حین سوختگذاری گفت: «وقتی فناوری در شرایط واقعی بهرهبرداری آزمایش نشده، هر سناریویی محتمل است. در صنعت هستهای باید از فناوریهایی استفاده کرد که دههها تجربه ایمن و قابل اعتماد پشت سر خود دارند.»
پاسخ وزیر به نگرانیهای ایمنی و جدول زمانی
در سوی مقابل، وزیر مدیریت منطقهای ارمنستان این انتقادات را رد میکند. خوداتیان با استناد به برنامههای قدرتهای جهانی مدعی شد: «ابرقدرتهایی مانند چین و آمریکا امروز در حال ساخت نیروگاههای مدرن با رآکتورهای کوچک مدولار در خاک خود هستند. اگر این فناوری خطرناک بود، بعید بود آنها دست به چنین اقدامی بزنند.»
وزیر البته اذعان کرد که در حال حاضر هیچ نیروگاه مدولار تجاری فعالی در جهان وجود ندارد و به همین دلیل، ارمنستان فعلاً عملیات ساخت را آغاز نمیکند. طبق برنامه اعلام شده از سوی خوداتیان، عملیات اجرایی احتمالاً در سال ۲۰۲۷ آغاز خواهد شد، یعنی زمانی که نیروگاههای در حال ساخت در سایر کشورها مورد آزمایش قرار گرفته باشند. وی افزود: «بر اساس نتایج این آزمایشها، در ایروان تصمیم خواهیم گرفت که کدام نوع از ایستگاههای مدولار (آمریکایی، چینی، روسی یا اروپایی) را احداث کنیم.»
ابعاد پنهان ژئوپلیتیک؛ تلاش برای کاهش نفوذ روسیه
اما شاید مهمترین بخش این مناقشه، نه مسائل فنی، بلکه ابعاد سیاسی و ژئوپلیتیک آن باشد. آرا مارجانیان، کارشناس انرژی سازمان ملل، معتقد است که تصمیم دولت ارمنستان بیش از آنکه ماهیت مهندسی یا انرژی داشته باشد، یک تصمیم ژئوپلیتیک است.
این کارشناس تأکید کرد که طی ۱۰ سال گذشته، ارمنستان تحت فشار مداوم غرب قرار داشته تا گذار از فناوری روسی به سمت ساخت رآکتورهای مدولار کوچک آمریکایی را در دستور کار قرار دهد. مارجانیان تصریح کرد: «هدف اصلی این طرح، گسستن پیوندهای همکاری اتمی میان ارمنستان و روسیه و تغییر جهت صنعت انرژی هستهای ارمنستان از روسیه به سمت سایر قطبهای قدرت است.»
این تحلیل با تحرکات اخیر مقامات امنیتی ارمنستان نیز همخوانی دارد. سال گذشته، آرمن گریگوریان، دبیر شورای امنیت ارمنستان، اعلام کرده بود که ایروان وارد مرحله مذاکرات ماهوی با آمریکا برای ساخت نیروگاه اتمی جدید شده و در حال بررسی مسائل حقوقی و قراردادی با واشنگتن است.
با این وجود، دیوید خوداتیان، عضو کابینه نیکول پاشینیان، ادعای وجود فشارهای خارجی را قویاً رد کرد و گفت: «هیچ فشاری بر روی ارمنستان وجود ندارد.»
در پایان، وزیر مدیریت منطقهای ارمنستان از برداشته شدن گامهای عملی در این مسیر خبر داد و اعلام کرد که دولت شرکت جدیدی را با نام «شرکت سهامی خاص ساخت بلوک انرژی اتمی جدید» تأسیس کرده است و در حال حاضر فراخوان برای انتخاب سرپرست موقت این شرکت صادر شده است؛ اقدامی که نشان میدهد دولت پاشینیان، علیرغم هشدارهای فنی و سیاسی، عزم خود را برای تغییر رویکرد هستهای ارمنستان جزم کرده است.
