گردشگری ترکیه: رویای طلایی یا کابوس پنهان اقتصاد این کشور؟
چالشهای اقتصادی نظیر تورم و رقابت منطقهای، درآمد گردشگری ترکیه را به مخاطره انداخته است.
بخش گردشگری ترکیه در بحبوحه بحران اقتصادی فراگیر در این کشور، نقش حیاتی ایفا کرده و توانسته است با درآمدهای کلان خود، به شکلی موثر از دولت حمایت کند. آمارهای معتبر نشان میدهد که ترکیه همچنان جایگاه خود را در میان ده کشور برتر جهان از نظر درآمد گردشگری حفظ کرده است.
رشد چشمگیر درآمدهای گردشگری و اظهارات رئیس جمهور اردوغان
رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه و رهبر حزب حاکم این کشور، به وضعیت کنونی و چشمانداز پیش روی درآمدهای گردشگری اشاره کرد. وی اظهار داشت: «گردشگری ما به دلیل بحرانهای منطقهای با مشکلاتی روبرو بود، اما سال 2025 را با ثبت ارقام بیسابقه به پایان رساندیم.» بر اساس آخرین دادههای منتشر شده توسط موسسه آمار ترکیه (TÜİK)، درآمد گردشگری این کشور در سال 2025 با 6.8 درصد افزایش به 65.2 میلیارد دلار رسید که حتی از هدف 64 میلیارد دلاری نیز فراتر رفته است. اردوغان افزود که تعداد بازدیدکنندگان از 13 میلیون نفر در سال 2002 به 63.9 میلیون نفر در سال 2025 افزایش یافته و هدف برای سال 2026 دستیابی به 68 میلیارد دلار درآمد گردشگری است.
چالشها در سایه آمار رو به رشد: ابهامات پنهان در توسعه گردشگری ترکیه
دستیابی به درآمد 65 میلیارد دلاری در صنعت گردشگری برای کشوری با حجم اقتصادی ترکیه، رقمی قابل توجه است. با این حال، شواهد حاکی از وجود ابهامات و چالشهایی در چشمانداز پیش رو است و ترکیه به تدریج از رقبای خود عقب میماند. اگرچه گردشگری ترکیه در سال 2025 رشد 6.8 درصدی را تجربه کرده، اما این رقم با چالش جدی مرتبط با تورم همراه است. یکی از پیامدهای بحران اقتصادی، افزایش بیسابقه قیمت بسیاری از اقلام اساسی در سال 2025 بوده است. در نتیجه، بخش قابل توجهی از رشد درآمد، ناشی از گران شدن کالاها و خدمات است و نه لزوماً افزایش واقعی حجم گردشگران یا ارزش افزوده.
صنعت گردشگری ترکیه در دوران زمامداری حزب عدالت و توسعه تحولی شگرف را تجربه کرده است. ترکیه از رتبه 15 جهان در سال 2017 از نظر درآمد گردشگری، تا سال 2024 به رتبه هفتم ارتقا یافته بود که نشاندهنده رشد قوی در تعداد بازدیدکنندگان و هزینهها است. با این حال، وضعیت اقتصادی سالهای اخیر و افزایش سرسامآور قیمتها، گردشگری را نیز تحت تأثیر قرار داده و این نگرانی وجود دارد که ترکیه در یک روند تدریجی از لیست ده کشور پردرآمد توریسم جهان خارج شود.
کارشناسان معتقدند که علاوه بر جاذبههای فرهنگی و اقلیمی و تبلیغات موثر، دو عامل دیگر در رشد گردشگری ترکیه نقش داشتهاند: اول، تقویت زیرساختها و حمل و نقل به ویژه در بخش فرودگاهی و هتلداری؛ دوم، قیمتهای نسبتاً پایین. ارزیابی درآمد 65 میلیارد دلاری گردشگری ترکیه، از حیث تعداد گردشگر، نشان میدهد که اغلب گردشگران خارجی با درآمد کم، متوسط و متوسط به پایین، این کشور را به عنوان مقصد خود انتخاب کردهاند. تا سال 2024، ترکیه پس از فرانسه، اسپانیا و آمریکا از نظر ورود بازدیدکنندگان بینالمللی به رتبه چهارم جهان رسید، اما از حیث میزان درآمد با آن کشورها تفاوت جدی دارد. به عبارت روشنتر، ترکیه تعداد بسیار زیادی بازدیدکننده را جذب میکند، اما هزینههای هر بازدیدکننده از این کشور، کمتر از دیگر مقاصد جهانی است. در سال 2025، تعداد گردشگران خارجی ترکیه به حدود 64 میلیون نفر رسید. مقایسه این آمار با درآمد 65 میلیارد دلاری، نشان میدهد که هر گردشگر خارجی در سفر به ترکیه نهایتاً حدود 1100 دلار هزینه کرده که رقم بالایی محسوب نمیشود.
تحلیل ساختاری و اقتصادی: سهم گردشگری در توزیع درآمد
یکی از چالشهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ترکیه در سالیان گذشته، افزایش جدی شکاف طبقاتی و نابرابری درآمدی بوده است. منتقدین بر این باورند که بخش گردشگری ترکیه درآمد کلانی دارد، اما سهم چندانی به قشر فقیر نمیرسد. بخش عظیم درآمد صنعت گردشگری در ترکیه –مانند اغلب کشورهای جهان– به جیب آژانسهای مسافرتی، ایرلاینها و هتلدارها میرود. ضمن اینکه نابرابری جغرافیایی قابل توجهی نیز وجود دارد و بخش عظیم درآمد گردشگری در ترکیه غالباً نصیب استانهای استانبول، آنتالیا و موغلا میشود. بنابراین، گردشگری در بررسی دادههای کلان موفق به نظر میرسد، اما در سطح خیابان ممکن است ناامیدکننده باشد.
این همان نقطهای است که به باور تحلیلگران، نشان میدهد ترکیه نیز گرفتار سندروم اسپانیا شده است. این سندروم بیان میکند که در شهرهای توریستی نظیر بارسلونا، والنسیا، مالاگا و مادرید، هتلها و تاکسیها سودهای کلانی کسب میکنند، اما شهروندان عادی اسپانیایی در این شهرها با تبعاتی نظیر ترافیک و ازدحام انسانی، آلودگی صوتی تا نیمه شب، افزایش بیسابقه آلودگی و زباله، نزاعهای خیابانی و انواع جرایم کوچک و بزرگ روبرو هستند. این در حالی است که دولت با کسب درآمد مالیاتی و عوارضی بالا، منابع مالی قابل توجهی برای تأمین مخارج اداره کشور در اختیار دارد.
ترکیه دیگر ارزان نیست: رقابت فزاینده با مقاصد منطقهای
تا همین چند سال پیش، سفر به ترکیه و اقامت چند روزه در این کشور هزینه چندانی دربرنداشت. اما اکنون ترکیه به معنای روشن کلمه، کشوری تورمزده و گران است. در کشوری که قیمت یک نان کنجدی سنتی حلقهای موسوم به سیمیت به نیم دلار رسیده و هزینه اقامت در هتل، تاکسی و غذا سر به فلک کشیده، حتی گردشگران خارجی نیز قدرت خرید بالایی ندارند و ناچارند از هزینههایی همچون خرید سوغاتی، غذایی و محصولات صنایع دستی ترکیه صرف نظر کنند.
اکنون به وضوح میتوان گفت که تورم و افزایش قیمت خدمات (به ویژه در هتلها، رستورانها و فرودگاهها) ترکیه را به سطح قیمتهای مقاصد بینالمللی نزدیکتر کرده است. در نتیجه، برخی از بازدیدکنندگان با بودجه محدود، ترکیه را با گزینههایی مانند یونان مقایسه میکنند. در این مدت، کشورهایی نظیر یونان، قبرس، گرجستان و بلغارستان، رفته رفته برای ترکیه تبدیل به رقبایی قدرتمند شدهاند. البته در این میان، باید به این نکته نیز توجه کرد که زیرساختهای حمل و نقل هوایی و همچنین زیرساختهای جادهای و هتلداری در ترکیه نسبت به رقبای مزبور، در حد بسیار بالاتری است، اما از حیث نرخ هزینهها، در خطر از دست دادن تدریجی بخشی از گردشگران قرار دارد.
چشمانداز و نابرابری منطقهای در صنعت گردشگری ترکیه
در پایان باید گفت: ترکیه دارای تنوع اقلیمی، فرهنگی و جذابیتهای فراوانی است. با این حال، سیاستگذاری گردشگری در این کشور، همواره حول مدل تمرکز بر مناطق ساحلی و گردشگری مبتنی بر دریا – خورشید و شن بوده است. عدم ارتباط شبکهای با ظرفیتهای آناتولی داخلی، شهرهای کوچکتر و مناطق روستایی، یک معضل جدی است که نابرابری را به دنبال دارد.
