اختصاصی سرانه؛
فاجعه در ۲ ماه / روغن ۲ بار گران شد، ماست دبهای ۳۷۰ هزار تومان!
پس از جراحی اقتصادی دولت و حذف ارز ترجیحی ۲۸.۵۰۰ تومان طی دو ماه گذشته بسیاری از کالاهای خوراکی و مصرفی افزایش نرخ را تجربه کردهاند و در مورد برخی از کالاها مانند روغن و لبنیات این افزایش نرخ را در دو مرحله تجربه کردند.
همچنین نرخ حبوبات در بازار طی هفتههای اخیر با نوساناتی همراه شده و با نزدیک شدن به ماههای پرمصرف، نشانههایی از افزایش تدریجی نرخها در برخی اقلام به چشم میخورد. مشاهدات میدانی از برخی فروشگاهها و مغازهها نشان میدهد، اگرچه موجودی کالا فعلا پاسخگوی تقاضاست، اما به گفته رئیس هیاتمدیره انجمن حبوبات احتمال رشد بیشتر قیمتها در صورت تداوم بلاتکلیفی ارزی و کاهش واردات وجود دارد.
از سوی دیگر افزایش قیمتها الگوی مصرف خانوارها را تغییر داده تا جایی که در صفهای کالابرگ، برنج، مرغ و روغن جلوتر از لبنیات قرار گرفتهاند. مشاهدات میدانی نشان میدهد بسیاری از خانوارها در شرایط تورمی، کالاهای سیرکنندهتر را در اولویت قرار میدهند و خرید شیر، ماست و پنیر را به حداقل میرسانند. روندی که به گفته کارشناسان اگر ادامه یابد، میتواند سلامت عمومی را تحت تاثیر قرار دهد.
تبدیل لبنیات به کالایی نیمهلوکس
حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی در سالهای گذشته، اگر چه با هدف اصلاح ساختار یارانهها و جلوگیری از رانت اجرا شد، اما آثار آن بر بازار لبنیات بهسرعت نمایان شد. افزایش نرخ نهادههای دامی، بالا رفتن هزینه تولید شیر خام و در نهایت رشد نرخ محصولات لبنی، زنجیرهای از گرانی را رقم زد که مستقیماً مصرفکننده نهایی را هدف قرار داد.
بر اساس آمارها و گزارشهای رسمی منتشر شده در سالهای اخیر، سرانه مصرف لبنیات در ایران به حدود ۶۰ تا ۷۰ کیلوگرم در سال رسیده؛ این در حالی است که استاندارد جهانی مصرف لبنیات، رقمی حدود ۱۶۰ کیلوگرم عنوان میشود. کاهش مصرف شیر، ماست و پنیر در سبد خانوار، بهویژه در دهکهای درآمدی پایین، نشان میدهد لبنیات بیش از آنکه یک کالای ضروری باقی بماند، به کالایی نیمهلوکس تبدیل شده است. کارشناسان حوزه تغذیه بارها هشدار دادهاند که تداوم این روند میتواند به افزایش بیماریهای مرتبط با کمبود کلسیم، پوکی استخوان و سوءتغذیه پنهان در سالهای آینده منجر شود.
پس از حذف ارز ترجیحی، نرخ شیر، ماست، پنیر و سایر فرآوردههای لبنی در چند مرحله افزایش یافت؛ بهگونهای که برخی اقلام لبنی رشد چندبرابری نرخ را در مدتزمانی کوتاه تجربه کردند. این شرایط، کاهش تقاضا و افت مصرف را به دنبال داشت و بر اساس مشاهدات میدانی خبرنگار ایسنا، ماست دبهای کمچرب ۲ کیلویی ۱۶۵ هزار تومان، ماست پرچرب دبهای ۲ کیلو و ۷۰۰ گرمی ۳۶۹ هزار تومان، پنیرخامهای ۱۰۰ گرمی ۳۵ هزار تومان، پنیر ۳۵۰ گرمی ۱۲۲ هزار تومان، پنیر ۵۱۰ گرمی کم چرب ۱۵۹ هزار و ۵۰۰ تومان، پنیر سفید ۲۱۰ گرمی ۷۰ هزار تومان به فروش میرسد که نسبت به ماههای گذشته و یا حتی هفتههای گذشته افزایش نرخ قابل توجهی داشته است.
در ماههای اخیر نیز موج جدیدی از افزایش نرخ محصولات لبنی گزارش شده است؛ موضوعی که بار دیگر نگرانیها درباره آینده مصرف این گروه غذایی را تشدید کرده است. فعالان صنعت لبنیات معتقدند رشد هزینههای تولید، حملونقل و بستهبندی، ادامه قیمتگذاری دستوری و کاهش نقدینگی، فشار مضاعفی بر این صنعت وارد کرده و در نهایت، مصرفکننده قربانی اصلی این شرایط است.
محمد فربد سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران در گفتوگو با ایسنا درباره تاثیرات حذف از ترجیحی در این صنعت اظهار کرد: حذف ارز ترجیحی (رانتی) به صلاح کشور و در جهت منافع ملی است. حذف این ارز که مورد تقاضای انجمنهای دامداران و شیر خشک و همچنین انجمن صنایع لبنی بوده باعث حذف رانت و شفاف شدن روابط اقتصادی در زنجیره صنعت شده است و چنانچه متناظر با اثرات افزایش نرخ تمام شده کمکهای لازم به آحاد مردم شود ضرری متوجه صنعت لبنیات نخواهد شد.
وی افزود: کمک نقدی دولت در قالب کالابرگ عملا انتقال تفاوت نرخ ارز ترجیحی و ارز تک نرخی است که به انتهای زنجیره (مصرف کنندگان) منتقل شده که مورد درخواست ما هم بوده است. بنابراین چنانچه اثرات کامل آن تفاوت نرخ به مصرفکنندگان منتقل شود و مصرفکنندگان یارانه نقدی مربوطه را صرف خرید لبنیات کنند مشکلی در کاهش مصرف رخ نخواهد داد و اثر تخریبی در صنعت لبنی بجا نخواهد گذاشت.
فربد با تاکید بر اینکه صنعت لبنیات مشکلی در تامین و توزیع کالا در ایام ماه مبارک رمضان ندارد و نیاز مصرفکنندگان در سطح کشور را تامین خواهد کرد، درباره تاثیر کالابرگ در سرانه مصرف لبنیات اظهار کرد: طرح کالابرگ تنها قادر به حفظ سرانه مصرف خواهد بود و در صورت بازیابی قدرت خرید مصرفکنندگان ناشی از تورم میتواند در مسیر افزایش مصرف سرانه عمل کند. افزایش قدرت خرید است که باعث افزایش مصرف سرانه خواهد شد در امسال درکی از افزایش قدرت خرید مردم نداشتهایم.
سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران در پایان درباره دلیل افزایش نرخ لبنیات طی هفتههای گذشته تصریح کرد: افزایش نرخ لبنیات متاثر از افزایش نرخ علوفه و ناشی از حذف ارز ترجیحی و تحت تاثیر آن افزایش نرخ شیر خام دامداران بوده است. ما انتظار داریم ضمن حمایت از ارز تک نرخی قدرت خرید خانوار افزایش یافته و صنعت لبنیات با افزایش مصرف سرانه لبنیات مواجه شود که تأثیر سلامتی بخشی آن مهمتر از هر چیزی است.
بر اساس شواهد، کاهش سرانه مصرف لبنیات در ایران دیگر یک هشدار نیست، بلکه به یک واقعیت آماری تبدیل شده است. حذف ارز ترجیحی بدون طراحی سازوکارهای مؤثر جبرانی، افزایش پیدرپی قیمتها و ناکارآمدی نسبی طرح کالابرگ، همگی دستبهدست هم دادهاند تا لبنیات از یک کالای ضروری به گزینهای قابلحذف در سبد خانوار تبدیل شود. تداوم این روند، علاوه بر تبعات اقتصادی، میتواند هزینههای سنگینی را در آینده به نظام سلامت کشور تحمیل کند؛ موضوعی که به باور کارشناسان، نیازمند بازنگری فوری در سیاستهای حمایتی و تغذیهای است.
حبوبات هم از تورم بینصیب نماند
در شرایطی که افزایش نرخ گوشت قرمز و حتی گوشت مرغ، دسترسی بخش قابل توجهی از خانوارها به منابع متداول پروتئین حیوانی را محدود کرده، حبوبات طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین جایگزینهای تامین پروتئین در سبد غذایی مردم تبدیل شدهاند؛ جایگزینی که حالا خود با موج جدیدی از گرانی مواجه شده است.
عدس، نخود، لوبیا و لپه نهتنها از نظر قیمتی در مقایسه با گوشت مقرونبهصرفهتر بودهاند، بلکه به دلیل ماندگاری بالا و تنوع مصرف، همواره جایگاه ثابتی در الگوی غذایی خانوارهای ایرانی داشتهاند. با این حال، افزایش هزینههای تولید، نوسانات نرخ ارز، رشد نرخ نهادهها و اختلال در زنجیره تامین، این گروه کالایی را نیز از موج تورم بینصیب نگذاشته است.
بررسیهای میدانی از سطح بازار نشان میدهد نرخ انواع حبوبات طی هفتههای اخیر با افزایش قابل توجهی مواجه شده است؛ بهطوری که برخی اقلام پرمصرف، رشد قیمتی چند دههزار تومانی را در هر کیلو تجربه کردهاند. این افزایش نرخ در حالی رخ داده که تقاضا برای حبوبات، بهواسطه کاهش قدرت خرید مردم در بازار گوشت، روندی افزایشی داشته و همین موضوع فشار مضاعفی را بر بازار این محصولات وارد کرده است.
مشاهدات حاکی از آن است که لپه ۹۰۰ گرمی ۳۷۵ هزار تومان، عدس ۹۰۰ گرمی ۳۱۰ هزار و ۸۰۰ تومان، لوبیا چیتی۹۰۰ گرمی ۶۴۹ هزار و۹۰۰ تومان، نخود ۹۰۰ گرمی ۳۷۹ هزار و ۷۰۰ تومان و عدس ریز۹۰۰ گرمی ۳۵۰ هزارتومان در فروشگاهها به فروش میرسد و این قیمتها نشان دهنده افزایش نرخ چشمگیر این محصولات است و به گفته رئیس هیأتمدیره انجمن حبوبات ایران طی روزهای آینده نیز به دلیل تاثیرگذاری عمیق حذف ارز ترجیحی بر بازار و استقبال مردم، همچنان این افزایش قیمتها دور از انتظار نیست.
داوود لپهچی رئیس هیأتمدیره انجمن حبوبات ایران با اشاره به شرایط بازار حبوبات اظهار کرد: در مقطع فعلی، همزمان با آغاز ماه مبارک رمضان و شروع عید نوروز، مصرف حبوبات بهطور طبیعی افزایش پیدا میکند. این در حالی است که بازار پیشتر نیز نسبت به مشکلات تامین ارز و معوقات هشدار داده بود و اکنون این نگرانیها جدیتر شده است.
به گفته وی، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد حبوبات مصرفی کشور تولید داخل و ۳۰ تا ۴۰ درصد وارداتی است. درحالحاضر بهدلیل قرار داشتن در میانه فصل برداشت، موجودی حبوبات داخلی وضعیت قابل قبولی دارد، اما با نزدیک شدن به پایان فصل، کسری ایجاد خواهد شد که باید از طریق واردات جبران شود. این موضوع منوط به ثبت سفارش و واردات بهموقع کالا از سوی واردکنندگان است.
رئیس هیاتمدیره انجمن حبوبات ایران با اشاره به تغییر ناگهانی سازوکار تخصیص ارز توضیح داد: واردکنندگانی که چهار تا شش ماه پیش کالا وارد کرده بودند، بر مبنای ارز ۷۰ هزار تومانی اقدام به ترخیص و فروش کردند، اما پس از حذف تالار یک و انتقال به تالار دو، اکنون برای تامین مجدد کالا باید ارز ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار تومانی پرداخت کنند. این اختلاف، فشار مالی شدیدی ایجاد کرده و برخی واردکنندگان را تا مرز ورشکستگی پیش برده است.
لپهچی افزود: زمانی که واردکننده به تامینکننده خارجی بدهکار میشود و امکان تسویه ندارد، عملا قادر به واردات مجدد نخواهد بود. همین مسئله باعث شده بسیاری از واردکنندگان فعلا فعالیت خود را متوقف کنند تا وضعیت روشن شود. اگرچه وعدههایی برای جبران مابهالتفاوت ارزی داده شده، اما تاکنون اقدام عملی صورت نگرفته و این موضوع نگرانیها را افزایش داده است.
وی با اشاره به نقش عوامل اقلیمی گفت: چند سال خشکسالی و آفتزدگی محصولات در برخی استانهای اصلی تولید لوبیا، بر میزان تولید اثر گذاشته است. سال گذشته این عوامل باعث کمبود و افزایش نرخ لوبیا چیتی شد، اما امسال با تولید و واردات بهموقع، بازار تا حدی متعادل شده است.
رئیس انجمن حبوبات با توضیح تفاوت نرخ فله و بستهبندی تصریح کرد: نرخ حبوبات بستهبندیشده شامل هزینههای بوجاری، تمیزکاری، بستهبندی، کارگری، حملونقل و توزیع است. در حالی که حدود ۷۰ درصد مصرف حبوبات در کشور بهصورت فله و تنها ۳۰ درصد بهصورت بستهبندی است، طبیعی است که کالای بستهبندیشده نرخ بالاتری نسبت به فله داشته باشد.
لپهچی با اشاره به تورم اعلامی بانک مرکزی گفت: حتی محصولات تولید داخل نیز از افزایش نرخ ارز و تورم ۴۰ تا ۵۰ درصدی تأثیر میپذیرند. کود، ماشینآلات، استهلاک و هزینههای زندگی کشاورزان همگی افزایش یافته و این موارد در نرخ تمامشده محصول اثرگذار است. با این حال، افزایش نرخ حبوبات نسبت به برخی کالاهای دیگر که رشد صددرصدی داشتهاند، کمتر بوده است.
وی هشدار داد: با توجه به تغییرات اخیر ارزی، اثر اصلی این تصمیمات در ماههای آینده خود را نشان خواهد داد و احتمال افزایش بیشتر قیمتها وجود دارد؛ بهویژه در کالاهای اساسی که پیشتر با ارز ترجیحی حمایت میشدند.
رئیس هیأتمدیره انجمن حبوبات ایران عنوان کرد: حرکت به سمت تکنرخی شدن ارز مطالبه همیشگی انجمن بوده، اما این اقدام باید تدریجی و با برنامهریزی انجام میشد. حذف ناگهانی ارز ترجیحی و جایگزینی آن با ارزی که همچنان فاصله معناداری با بازار آزاد دارد، تبعات اقتصادی و اجتماعی جدی به همراه خواهد داشت و مستقیما بر سفره مردم اثر میگذارد.
لپهچی در پایان گفت: دولت حدود یک سال است که بدهیهای خود به واردکنندگان کالاهای اساسی را پرداخت نکرده و این موضوع انگیزه واردات را بهشدت کاهش داده است. نخستین اقدام ضروری، تسویه بدهیهای معوق است؛ در غیر این صورت، کاهش واردات و افزایش قیمتها در ماههای آینده اجتنابناپذیر خواهد بود.
روغن دوباره گران شد
روغن مایع بیش از یک سال است که بازار نابهسامانی داشته و عرضه به شکل قطره چکانی و با نرخ بالا انجام میشود. پس از جراحی اقتصادی دولت، این یک قلم طی ۲ ماه ۲بار افزایش نرخ را تجربه کرده است. همچنین قیمت تخممرغ در این هفته افزایش نسبی داشت. هر شانه تخممرغ با وزنهای متفاوت از کمتر از دو کیلوگرم تا دو کیلوگرم بین ۲۳۰ تا ۳۳۰ هزار تومان در حال عرضه و فروش است. شهروندان با توجه به قدرت خرید محدود، ترجیح میدهند در خرید این پروتئین حیوانی از محصولات بدون بستهبندی فروشگاهی استفاده کنند که نرخ پایینتری دارند.
قیمت گوشت مرغ نیز در بازار افزایش نسبی داشته و بین ۲۲۵ تا ۲۳۰ هزار تومان متغیر است. در بازار گوشت ماکیان هر کیلوگرم گوشت بوقلمون هم با افزایش نسبی به حدود ۳۵۰ هزار تومان رسیده است.
گشتی در بازار
قیمت اقلام خوراکی برای نرخ هفته جاری نسبت به نرخ هفته گذشته(هفته پایانی بهمن) روی خروجی خبرگزاری مهر قرار گرفته که به شرح زیر است. قیمتهای زیر یک میلیون تومان به هزار تومان و برای وزنهای نوشته نشده یک کیلوگرم محاسبه شده است.
کالاهای اساسی قیمت هفته جاری نرخ هفته گذشته
شقه و راسته گوسفند ۱.۳۸۰.۰۰۰-۱.۴۷۰.۰۰۰ ۱.۳۹۰.۰۰۰-۱.۴۵۰.۰۰۰
گوشت سردست و ران گوسفندی ۱.۹۴۰.۰۰۰-۱.۹۶۰.۰۰۰ ۱.۹۴۰.۰۰۰-۱.۹۵۰.۰۰۰
گوشت گوسفند دولتی (بسته دو کیلو گرمی تنظیم بازار) - -
گوشت سردست گوساله ۱.۵۳۰.۰۰۰-۱.۶۵۰.۰۰۰ ۱.۴۸۰.۰۰۰-۱.۵۵۰.۰۰۰
گوشت ران گوساله ۱.۶۳۰.۰۰۰-۱.۹۹۰.۰۰۰ ۱.۵۸۰.۰۰۰-۱.۶۵۰.۰۰۰
گوشت منجمد گوساله ۷۸۰-۹۹۰ ۹۷۰-۹۹۰
گوشت چرخ کرده مخلوط ۹۹۰-۱.۲۵۰.۰۰۰ ۹۹۰-۱.۲۵۰.۰۰۰
گوشت چرخ کرده مخلوط بستهبندی فروشگاهی - ۹۴۵
کله و پاچه ۱.۴۰۰.۰۰۰-۱.۴۷۰.۰۰۰ ۱.۳۲۰.۰۰۰
گوشت مرغ ۲۲۵-۲۳۰ ۲۱۹
ران مرغ بدون کمر ۲۱۵-۲۲۵ ۲۰۹
ران مرغ با کمر ۱۹۵ ۱۷۹
گوشت چرخ کرده مرغ ۱۵۰-۳۰۰ ۱۵۰-۳۰۰
تخممرغ (شانه ۳۰ عددی) ۲۳۰-۳۳۰ ۲۷۰-۳۱۰
تخممرغ بستهبندی فروشگاهی (شانه ۲۰ عددی) ۳۷۴ ۳۷۴
قزلآلا ۴۴۵-۴۹۵ ۴۹۰
میگو تازه ۹۹۰ ۹۹۰
پنیر سفید یو اف ۴۰۰ گرمی - -
ماست پرچرب دبهای ۲.۵ کیلو گرمی ۲۰۵ ۲۱۰
کره حیوانی ۵۰ گرمی ۴۱.۵۰۰-۴۵ ۴۱.۵۰۰-۴۵
کره حیوانی ۱۰۰ گرمی ۶۹-۷۵ ۶۹-۷۵
خامه استریل ۲۰۰ گرمی ۷۲-۹۹.۷۰۰ ۷۲-۷۹
شیر بطری کم چرب ۹۴۶ میلی لیتر ۷۰.۵۰۰ ۷۰.۵۰۰
شیر بطری پر چرب ۹۴۶ میلی لیتر ۷۷.۵۰۰ ۷۷.۵۰۰
ماکارونی ۵۰۰ گرمی قطر ۱.۵ ۴۱.۵۰۰-۴۵ ۴۱.۵۰۰
ماکارونی ۷۰۰ گرمی قطر ۱.۲ ۵۷ ۵۷
قند ۹۵-۱۳۰ ۹۵-۱۳۰
شکر ۹۵ ۹۵
کنسرو ماهی ۱۸۰ گرمی ۱۷۰ ۱۷۰
رب گوجه فرنگی (قوطی ۸۰۰ گرمی) ۱۱۹.۹۰۰-۱۳۹ ۱۱۹.۹۰۰-۱۳۹
برنج طارم هاشمی ۵۰۰-۶۴۰ ۵۰۰-۶۴۰
برنج طارم دمسیاه ۵۵۰ ۵۵۰
برنج شیرودی (شمشیری) ۳۸۰ ۳۸۰
برنج خارجی ۱۸۰-۲۰۰ ۱۸۰-۲۰۰
لوبیا چیتی بستهبندی فروشگاهی (۹۰۰ گرم) ۶۷۹ ۶۷۹
لوبیا قرمز بستهبندی فروشگاهی (۹۰۰ گرم) ۴۷۹ ۴۷۹
لوبیا سفید بستهبندی فروشگاهی (۹۰۰ گرم) ۴۰۰-۴۴۹.۹۱۰ ۴۰۰-۴۴۹.۹۱۰
عدس بستهبندی فروشگاهی (۹۰۰ گرم) ۲۱۹.۹۲۰ ۲۱۹.۹۲۰
نخود بستهبندی فروشگاهی (۹۰۰ گرم) ۲۹۷.۹۰۰ ۲۹۷.۹۰۰
ماش بستهبندی فروشگاهی (۹۰۰ گرم) ۲۴۰ ۲۴۰
لپه بستهبندی فروشگاهی (۹۰۰ گرم) ۳۳۹.۹۰۰-۴۵۰ ۳۳۹.۹۰۰-۴۵۰
چای ایرانی ۴۵۰ گرمی ۲۱۵-۲۳۹ ۲۱۵-۲۳۹
چای خارجی ۵۰۰ گرمی ۸۹۹.۹۰۰ ۸۹۹.۹۰۰
