۳۰۰ میلیارد مترمکعب آب باران در کشور نابود میشود؛ آیا ایران در حال خودکشی آبی است؟
بحران زیستمحیطی، فرسایش خاک و تبخیر آب؛ آبخیزداری و مدیریت منابع آب راه حل موثر است.
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به حجم سالیانه بارندگی در ایران، از هدررفت ۳۰۰ میلیارد مترمکعب از ۴۰۰ میلیارد مترمکعب بارش سالیانه به دلیل تبخیر و تعرق خبر داد. حسن وحید تاکید کرد که تنها سهم ۸۰ تا ۱۰۰ میلیارد مترمکعب از این بارشها برای برنامهریزی و استفاده در دسترس قرار دارد.
بحرانهای زیستمحیطی پیشروی کشور
وحید، با بیان اینکه کشور دارای ۱۲۵ میلیون هکتار وسعت حوزه آبخیز است، به چالشهای زیستمحیطی موجود در ایران، از جمله تغییر اقلیم و خشکسالی اشاره کرد. وی فرسایش خاک را یکی از مهمترین بحرانهای کشور دانست و اظهار داشت: «متأسفانه نرم فرسایش خاک ما با حدود ۱۵.۴ تن در هکتار در سال، از میانگین جهانی بیشتر است که به معنای فرسایش سالانه حدود ۱.۵ تا ۲ میلیارد مترمکعب از خاک غنی کشاورزی کشور است؛ خاکی که ایجاد هر سانتیمتر آن صدها سال زمان میبرد.»
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور همچنین به افت شدید سفرههای آبهای زیرزمینی به عنوان بحرانی دیگر اشاره کرد. طبق آخرین آمار وزارت نیرو، کسری ۱۶۰ میلیارد مترمکعبی سفرههای آب زیرزمینی گزارش شده است. این دو مسئله، به گفته وحید، منجر به کاهش توان سرزمینی و بروز پدیدههایی نظیر فرونشست زمین، گردوغبار و ریزگردها در سطح کشور شده است.
راهکارهای مدیریت منابع آبی و خاک
وحید افزود که برای عبور از بخشی از این بحرانها، افزایش ظرفیت پوشش گیاهی در سطح کشور ضروری است. وی طرحهای آبخوانداری و آبخیزداری را از جمله راهکارهای اصلی در این زمینه دانست. او توضیح داد که یکی از مهمترین اثرات اجرای این طرحها، کاهش سطح تبخیر است. به این معنی که با ایجاد پوشش گیاهی مناسب، میزان تبخیر کاهش یافته و در نتیجه، حجم آب قابل دسترس افزایش مییابد.
کاهش تبخیر آب و کنترل سیلاب با طرحهای آبخیزداری
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی خاطرنشان کرد که در حال حاضر حدود ۷۵ درصد از حجم بارش کشور تبخیر میشود و تنها ۲۵ درصد آن سهم آب در دسترس است. وی با استناد به آخرین تحقیقات انجام شده، اظهار داشت که افزایش سطح پوشش گیاهی و اجرای طرحهای آبخیزداری میتواند متوسط تبخیر را از ۷۵ درصد به حدود ۵۸ درصد کاهش دهد که معادل ۱۰ تا ۱۲ درصد کاهش قابل توجه است.
او همچنین تاکید کرد که طرحهای آبخیزداری علاوه بر کاهش تبخیر و افزایش آب در دسترس، میتوانند فرسایش خاک را کنترل کرده و از هدررفت آبهای روان و سیلابهایی که باعث تخریب میشوند و از دسترس خارج و وارد دریای آزاد میشوند، جلوگیری کنند. وحید در پایان تاکید کرد که توجه به مباحث مرتبط با حفظ آب و خاک و پوشش گیاهی در سطح کشور، با طراحی و اجرای مناسب طرحهای آبخیزداری، میتواند اثرات مثبتی در حفاظت از خاک و مدیریت بهینه منابع آبی داشته باشد.
