فوری: دام خطرناک «گردش حساب» میلیونها ایرانی را قربانی کرد! اولتیماتوم قالیباف: وزارت کار پاسخگو باشد!
قالیباف از بیعدالتی در دهکبندی یارانه انتقاد کرد: خطای سیستمی سامانه رفاه وزارت تعاون
چهارمین نشست علنی بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۵، به صحنه انتقادات صریح محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، از عملکرد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در حوزه دهکبندی یارانهها تبدیل شد. قالیباف با بیان اینکه دهکبندیهای جمعیتی فعلی هیچ نسبتی با توان اقتصادی واقعی مردم ندارد، اولتیماتومی جدی به وزیر کار داد و تاکید کرد: «این آخرین باری است که در خصوص دهکبندیها تذکر میدهیم.» بررسیها نشان میدهد نقص در دادههای سامانه رفاه باعث شده بسیاری از اقشار ضعیف، به دلیل «تراکنشهای اجباری» و «حسابهای تنخواه»، به اشتباه در دهکهای مرفه قرار گرفته و از سفره یارانه حذف شوند؛ یارانهای که بناست «سپر تورمی» برای این گروهها باشد.
ریشههای خطا در دهکبندی یارانهها
اظهارات رئیس مجلس مبنی بر ضرورت تفاوت قائل شدن در پرداخت یارانهها و عدم یکنواختی، ریشه در مشکل عمیقی دارد که گریبانگیر بسیاری از خانوادههای طبقه متوسط و ضعیف شده است. سامانه رفاه ایرانیان بر اساس «گردش حساب» افراد قضاوت میکند، اما از درک ماهیت واقعی این گردشها و تفکیک میان درآمد شخصی و تراکنشهای دیگر، ناتوان است.
سوءاستفاده کارفرمایان و قطع یارانه کارگران
گزارشهای میدانی حاکی از آن است که بسیاری از نیروهای کار در کلینیکهای پزشکی یا کارگاههای کوچک، تحت فشار کارفرما قرار میگیرند. در مواردی، برخی پزشکان یا صاحبان سرمایه برای فرار از مالیات، مبالغ هنگفت درآمدهای خود را به کارت بانکی منشی یا کارگر مجموعه واریز میکنند. این اقدام باعث افزایش کاذب معدل حساب نیروی کاری میشود که با حداقل دستمزد امرار معاش میکند، اما در سامانه وزارت کار، به اشتباه جزو «دهک ۸ به بعد» و اقشار مرفه شناسایی شده و یارانهاش قطع میگردد.
تله تنخواه و آسیبپذیری کارمندان
بسیاری از کارمندان بخش خصوصی که مسئولیت خرید یا رتقوفتق امور شرکت را بر عهده دارند، ناچار به استفاده از حساب شخصی خود به عنوان «تنخواه شرکت» هستند. سامانه رفاه بدون تفکیک میان «درآمد شخصی» و «تنخواه شغلی»، این گردشهای مالی را به عنوان ثروت خانوار تلقی کرده و حکم به حذف یارانه این افراد صادر میکند. این خطای سیستمی، معیشت بسیاری از خانوادهها را تحت تاثیر قرار داده است.
روایت خانوادههای قربانی خطای سیستمی
یکی از نمونههای دردناک این اختلالات، مربوط به خانوادههایی است که با وجود نیاز مبرم به حمایت، از تمامی طرحهای جبرانی محروم شدهاند. به عنوان مثال، خانواری با فرزندان دوقلو که به دلیل واریز شدن مبالغ مربوط به کارگاه به حساب سرپرست خانوار (جهت خرید مواد اولیه)، نه تنها یارانه نقدیشان قطع شده، بلکه از دریافت «طرح یسنا» (حمایت از مادران و کودکان) نیز محروم شدهاند؛ این در حالی است که درآمد واقعی آنها زیر خط فقر قرار دارد.
پیشنهاد مجلس: از دهکبندی تا خوشهبندی ۸گانه
قالیباف در توضیحات خود به «خوشهبندی ۸گانه» اشاره کرد که بر اساس توان اقتصادی واقعی خانوادهها طراحی شده است. به گفته وی، ۳۴ درصد جمعیت کشور در خوشه اول (فقر مطلق) قرار دارند، اما دهکبندیهای سنتی باعث شدهاند که این افراد به درستی شناسایی نشوند. رئیس مجلس با تأکید بر اینکه یارانهها باید قدرت خرید مردم را در برابر تورم حفظ کند، خاطرنشان ساخت: «باید با اطلاعات دقیق کار انجام شود؛ خوشه هشتم در واقعیت تنها ۴۰۰ هزار نفر هستند، نه ۱۰ میلیون نفر (یک دهک کامل).»
ضرورت جراحی فوری در سامانه رفاه
شکاف عمیق میان «آمار روی کاغذ» وزارت کار و «سفره مردم» نشان میدهد که سامانه رفاه ایرانیان نیازمند یک جراحی فوری در بخش رصد و تفکیک دادههای بانکی است. تا زمانی که واریزیهای شغلی، تنخواه و گردشهای مالی ناشی از فرار مالیاتی کارفرمایان از درآمدهای شخصی تفکیک نشود، سایه «بیعدالتی در توزیع یارانه» بر سر اقشار آسیبپذیر باقی خواهد ماند. اکنون باید دید وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در برابر این آخرین هشدار بهارستان، چه تغییری در رویه دهکبندیهای جنجالی خود ایجاد خواهد کرد.
